Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο έντονου φιλοσοφικού και θεωρητικού διαλόγου. Το νέο βιβλίο του Νίκου Ειρηνάκη, Υπερδιαλεκτική της Ευτοπίας από τις εκδόσεις Κείμενα, έρχεται να εμπλουτίσει τη σχετική ελληνική βιβλιογραφία, προσφέροντας μια σύγχρονη και ιδιαίτερα συγκροτημένη συμβολή στη διεθνή συζήτηση γύρω από το πεδίο.
Ο συγγραφέας προσεγγίζει την τεχνητή και τη φυσική πραγματικότητα όχι ως δύο διακριτές οντότητες, αλλά ως ένα ενιαίο και αδιάσπαστο σύνολο. Για να κατανοηθεί αυτό το σύνολο, προτείνει να αποστασιοποιηθούμε τόσο από την τεχνοφοβία όσο και από την άκριτη τεχνοφιλία.
Με άξονες την ανθρωπινότητα, την τεχνητότητα και την ελευθερία –όπως την όρισε ο Καντ– ο Ειρηνάκης μας οδηγεί σε έναν κόσμο όπου τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Θέτει το ερώτημα πώς ο άνθρωπος μπορεί να παραμείνει δημιουργικός και αυτόνομος μέσα στην πίεση της τεχνολογικής εξέλιξης, αξιοποιώντας την προς όφελός του.
Η υπερδιαλεκτική και η έννοια της ευτοπίας
Απορρίπτοντας την κλασική διαλεκτική των Σωκράτη, Πλάτωνα, Χέγκελ και Μαρξ, ο πανεπιστημιακός και ποιητής Ειρηνάκης εισάγει την έννοια της υπερδιαλεκτικής. Πρόκειται για μια πολυκεντρική διαδικασία νοηματοδότησης, όπου ο άνθρωπος δεν παραδίδεται στην ισχύ της τεχνολογίας, αλλά τη χρησιμοποιεί για να συνδιαμορφώσει το μέλλον του.
Η «ευτοπία» του Ειρηνάκη δεν είναι το αντίθετο της δυστοπίας, αλλά μια προοπτική που στοχεύει στη δημοκρατία και την ευνομία μέσα σε ένα αναδυόμενο ψηφιακό σύμπαν. Η ανθρώπινη συμμετοχή αποτελεί το θεμέλιο αυτής της νέας πραγματικότητας, εξασφαλίζοντας τη δημοκρατική λειτουργία της συνένωσης φυσικού και ψηφιακού κόσμου.
Ηθική, ποίηση και τεχνολογία
Ο συγγραφέας υπογραμμίζει ότι η επίτευξη μιας τέτοιας προοπτικής απαιτεί δίκαιη διανομή ψηφιακών πόρων, ισορροπία ανάμεσα σε αντιγραφές και πρωτοτυπία, καθώς και μια πολιτική ηθική που θα εγγυάται την καντιανή αυτονομία στο πεδίο της τεχνολογίας. Παράλληλα, αναδεικνύει τον ρόλο της ποίησης ως κινητήριας δύναμης της φαντασίας, ικανής να εμπνεύσει τόσο τους ανθρώπους όσο και τις μηχανές.
Από τις ρίζες στα ριζώματα
Ο Ειρηνάκης προτείνει να σκεφτούμε όχι τις ρίζες, αλλά τα ριζώματα – τα πολλαπλά σημεία εκκίνησης και τα δίκτυα γνώσης και πολιτισμού, όπως τα περιέγραψαν οι Ζιλ Ντελέζ και Φελίξ Γκουανταρί. Συνομιλεί επίσης με θεωρητικούς όπως οι Ζακ Ρανσιέρ, Τζόρτζιο Αγκάμπεν, Νικ Μπόστρομ, Πολ Βιριλιό και Τζούντιθ Μπάτλερ, συνθέτοντας μια ελεύθερη και πολυφωνική σκέψη γύρω από την έννοια της ευτοπίας.
Όπως επισημαίνει ο ίδιος, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει είτε ευλογία είτε κατάρα. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από το πώς θα τη χειριστούμε: αν θα της δώσουμε μια ποιητική διάσταση που θα μεταμορφώσει –και ίσως διαρρήξει– το σύμπαν μας.
Πηγή φωτογραφίας: Εκδόσεις Κείμενα
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
