Θεσσαλονίκη: Κληρικοί μάρτυρες το 1974 - Ομιλία Π. Παπαπολυβίου

Σε εκδήλωση που διοργάνωσε το Γενικό Προξενείο της Κύπρου στη Θεσσαλονίκη, παρουσιάστηκαν από τον ιστορικό και αναπληρωτή καθηγητή του Πανεπιστημίου Κύπρου, Πέτρο Παπαπολυβίου, συγκλονιστικά στοιχεία για τα ανείπωτα μαρτύρια που υπέστησαν Κύπριοι κληρικοί κατά την τουρκική εισβολή του 1974. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου «Κύπρος 1974 – Φωνές Αιχμαλωσίας» (επιμέλεια Χαράλαμπος Α. Αλεξάνδρου) στην αίθουσα εκδηλώσεων του Πολεμικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο καθηγητής, τρεις ιερείς δολοφονήθηκαν με μαρτυρικό θάνατο: ο π. Επιφάνιος Ιωάννου από το Μηλικούρι, ιερέας της Αγκαστίνας, ο παπά Ιωακείμ Φιλίππου, ιερέας του ναού του Αγίου Γεωργίου Τρικώμου, και ο Παπαχρυσόστομος Χριστοφή Καραγιώργη από τον Δαυλό. Δύο ηλικιωμένοι κληρικοί απεβίωσαν στις ελεύθερες περιοχές λόγω των βασανιστηρίων τους, ενώ ο διάκονος Βασίλης Γιάννακα από την Επτακώμη παραμένει αγνοούμενος. Δώδεκα ακόμη ιερείς αιχμαλωτίστηκαν και μεταφέρθηκαν σιδερόδεσμιοι σε τουρκικές φυλακές, όπου υπέστησαν εξευτελισμούς και βασανιστήρια.

Η μαρτυρική πορεία του παπά Επιφανίου Ιωάννου

Πρώτος στη λίστα των νεομαρτύρων βρίσκεται ο ιερέας της Αγκαστίνας, παπά Επιφάνιος Ιωάννου, ο οποίος είχε συμμετάσχει στον Αγώνα της ΕΟΚΑ και παρέμεινε στο χωριό του κατά τη δεύτερη φάση της εισβολής. Όπως ανέφερε ο Δρ Παπαπολυβίου, συνελήφθη στις 17 Αυγούστου 1974 από φανατικούς Τουρκοκύπριους και υπέστη φρικτά βασανιστήρια κοντά στη Μια Μηλιά. Ο εντοπισμός των οστών του το 2011 επιβεβαίωσε τον μαρτυρικό του θάνατο.

Η στάση του παπά Επιφανίου αποτελεί παράδειγμα αυτοθυσίας και πίστης στο ποιμαντικό του καθήκον, καθώς επέλεξε να μείνει δίπλα στους ενορίτες του παρά τον κίνδυνο, αποδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο των κληρικών στις κυπριακές κοινότητες.

Οι άλλοι μάρτυρες κληρικοί

Από την ίδια εκκλησιαστική περιφέρεια προερχόταν και ο παπά Ιωακείμ Φιλίππου, ο οποίος πυροβολήθηκε από Τούρκους στρατιώτες στις 3 Σεπτεμβρίου 1974, μπροστά στη σύζυγό του. Ο τρίτος μάρτυρας, ο Παπαχρυσόστομος Χριστοφή Καραγιώργη, απήχθη στις 4 Σεπτεμβρίου 1974 από Τούρκους στρατιώτες, καθώς αρνήθηκε να ξυρίσει τη γενειάδα του, πράξη που θεωρήθηκε ως άρνηση εξευτελισμού. Τα οστά του εντοπίστηκαν το 2012 και η κηδεία του τελέστηκε το 2018 στη Λευκωσία.

Η αιχμαλωσία του παπά Ιωάννη Νικολάου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση του παπά Ιωάννη Νικολάου από το Τριμίθι Κερύνειας, ο οποίος συνελήφθη στα τέλη Ιουλίου 1974 και μεταφέρθηκε στις φυλακές των Αδάνων. Οι μαρτυρίες όσων βρέθηκαν μαζί του περιγράφουν σκηνές ακραίας κακοποίησης και δημόσιου εξευτελισμού, καθώς οι στρατιώτες τον ανάγκασαν να περπατήσει ξυπόλυτος πάνω σε αγκάθια, καταστρέφοντας τα ιερατικά του άμφια.

Ο αγνοούμενος διάκονος Βασίλης Γιάννακα

Συγκίνηση προκαλεί η ιστορία του διάκονου Βασίλη Γιάννακα, που παραμένει αγνοούμενος από τις 20 Αυγούστου 1974. Όπως σημείωσε ο Δρ Παπαπολυβίου, συνελήφθη από Τουρκοκύπριους του χωριού του και μεταφέρθηκε σε άγνωστη τοποθεσία, χωρίς να υπάρξει κανένα ίχνος του έως σήμερα.

Η ιστορική μνήμη και η δικαίωση

Οι περιπτώσεις αυτές, όπως τόνισε ο ιστορικός, αναδεικνύουν ότι οι Ορθόδοξοι κληρικοί αποτέλεσαν στόχο του τουρκικού στρατού και του θρησκευτικού φανατισμού. Ως πνευματικοί ηγέτες και σύμβολα της ελληνικής και χριστιανικής ταυτότητας, βρέθηκαν αντιμέτωποι με πράξεις βίας και εξευτελισμού. Οι μαρτυρίες τους φωτίζουν όχι μόνο την προσωπική τους τραγωδία, αλλά και τη συλλογική δοκιμασία του κυπριακού λαού, υπενθυμίζοντας την ανάγκη διατήρησης της ιστορικής μνήμης και της δικαίωσης των θυμάτων.