ΗΠΑ: Κίνηση στο Κογκρέσο για φραγμό επιστροφής της Τουρκίας στα F-35

Πρωτοβουλία στο Κογκρέσο για την αποτροπή πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 αναλαμβάνει η Δημοκρατική βουλευτής από τη Νεβάδα Ντίνα Τίτους, έπειτα από τις δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ που άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αμυντικής διευθέτησης με την Άγκυρα ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία.

Σύμφωνα με το κείμενο της επιστολής που βρίσκεται στο στάδιο συλλογής υπογραφών, οι βουλευτές θα ζητήσουν από την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων να είναι έτοιμη να ασκήσει τις εξουσίες που της δίνει ο νόμος, ώστε να αποτρέψει οποιαδήποτε απόφαση επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, εφόσον δεν έχει προηγουμένως επιλυθεί το ζήτημα των ρωσικών S-400 και των κυρώσεων CAATSA.

Τα περιθώρια αντίδρασης που διαθέτει το Κογκρέσο προβλέπονται στον Νόμο περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων, ο οποίος δίνει στους βουλευτές και στους γερουσιαστές τη δυνατότητα να επιχειρήσουν να μπλοκάρουν τη συναλλαγή μέσω ενός κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας. Το joint resolution of disapproval αποτελεί το επίσημο νομοθετικό εργαλείο που έχουν στη διάθεσή τους οι νομοθέτες μετά την επίσημη κοινοποίηση της προτεινόμενης πώλησης από την κυβέρνηση.

Η επιστολή πρόκειται να αποσταλεί στον ηγέτη της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Βουλή των Αντιπροσώπων, Στιβ Σκαλίζ, και στον ηγέτη της δημοκρατικής μειοψηφίας, Χακίμ Τζέφρις. Στο κείμενο υπογραμμίζεται ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν μπορεί να παρακάμψει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από την αμερικανική νομοθεσία όσο η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400.

Αντιδράσεις μετά τις δηλώσεις Τραμπ

Η νέα αυτή κίνηση στη Βουλή των Αντιπροσώπων έρχεται στον απόηχο των δηλώσεων του προέδρου Τραμπ στον Λευκό Οίκο, κατά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. Ερωτηθείς αν προτίθεται να μεταβεί στην Τουρκία με μια «μεγάλη τσάντα δώρων», σε αναφορά στο αίτημα της Άγκυρας για την απόκτηση κινητήρων της General Electric και μαχητικών F-35, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε καταφατικά. Οι δηλώσεις αυτές έγιναν ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7 και 8 Ιουλίου.

Οι συντάκτες της επιστολής επικαλούνται και τη δήλωση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος ανέφερε ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη επίσημη διαδικασία επανεξέτασης για το πώς θα μπορούσε μια πιθανή πώληση να προχωρήσει νομικά. Όπως σημειώνεται, ο κ. Βανς δήλωσε ότι «ο Πιτ Χέγκσεθ και ολόκληρη η ομάδα εξετάζουν το ζήτημα αυτή τη στιγμή».

Το νομικό πλαίσιο και οι κυρώσεις

Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την απόφασή της να προμηθευτεί το ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικό σύστημα S-400. Η Ουάσιγκτον είχε κρίνει ότι η παρουσία του συγκεκριμένου συστήματος σε χώρα μέλος του ΝΑΤΟ δημιουργούσε κίνδυνο για ευαίσθητες πληροφορίες που σχετίζονται με τις δυνατότητες του αμερικανικού μαχητικού.

Στην επιστολή υπενθυμίζεται ότι τον Δεκέμβριο του 2020 το ίδιο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας, βάσει του άρθρου 231 του νόμου CAATSA. Η απόφαση αυτή δεν έχει ανακληθεί και εξακολουθεί να ισχύει.

Το νομικό επιχείρημα της επιστολής είναι ότι η αγορά των S-400 από την Τουρκία συνιστά σημαντική συναλλαγή με οντότητα που δρα για λογαριασμό του ρωσικού αμυντικού ή πληροφοριακού τομέα. Οι βουλευτές επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει δημόσια διαθέσιμο στοιχείο που να δείχνει πως η Τουρκία έχει απομακρύνει ή αποσύρει το σύστημα από επιχειρησιακή χρήση.

Πέρα από τις κυρώσεις CAATSA, η επιστολή επικαλείται και τον Νόμο περί Εθνικής Άμυνας για το οικονομικό έτος 2020, ο οποίος απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία εκτός εάν η Άγκυρα δεν έχει πλέον στην κατοχή της το σύστημα S-400, παρέχει διαβεβαιώσεις ότι δεν θα επιδιώξει ξανά την απόκτησή του και επιβεβαιώνει ότι δεν έχει αποδεχθεί πρόσθετες παραδόσεις σχετικές με αυτό.

Στο ίδιο πλαίσιο, γίνεται αναφορά στην ακρόαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής στις 3 Ιουνίου 2026, όπου ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αναγνώρισε πως η κυβέρνηση δεσμεύεται από τον νόμο να διατηρήσει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και δεν μπορεί να επανεντάξει την Άγκυρα στο πρόγραμμα των F-35.

Ο ρόλος του Κογκρέσου στις πωλήσεις όπλων

Η πρωτοβουλία της κ. Τίτους στοχεύει στην έγκαιρη κινητοποίηση του Κογκρέσου απέναντι σε πιθανή προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να ανοίξει ξανά τον δρόμο για την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35. Το μήνυμα είναι σαφές: κάθε τέτοια κίνηση αφορά όχι μόνο ζητήματα αμυντικής πολιτικής, αλλά και συμμόρφωσης με δεσμευτική αμερικανική νομοθεσία.

Όταν ο Λευκός Οίκος αποφασίζει να προχωρήσει σε μεγάλη πώληση όπλων, το Κογκρέσο μπορεί να παρέμβει μέσω κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας. Αν και το εργαλείο αυτό δίνει πολιτικό μήνυμα, σπάνια παράγει δεσμευτικό αποτέλεσμα, καθώς απαιτείται έγκριση και από τα δύο σώματα και ενδεχομένως υπέρβαση προεδρικού βέτο με πλειοψηφία δύο τρίτων.