Οι μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν κλιμακώνονται τις τελευταίες ημέρες, με βασικό πυροδότη την κατάρρευση του νομίσματος του ριάλ και την εκτόξευση των τιμών σε βασικά αγαθά.
Από την Τεχεράνη σε όλη τη χώρα και με πολιτικό χαρακτήρα
Το κύμα διαμαρτυριών, που ξεκίνησε από εμπόρους και καταστηματάρχες στην Τεχεράνη, έχει εξαπλωθεί σε πολλές πόλεις και πλέον παίρνει και πολιτικά χαρακτηριστικά, καθώς ακούγονται συνθήματα κατά της θεοκρατικής ηγεσίας και του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η οικονομική κρίση έφτασε σε «σημείο καμπής», όταν το ριάλ έπεσε σε ιστορικό χαμηλό, καθιστώντας απλησίαστα ακόμη και βασικά προϊόντα για μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
Ακριβές εισαγωγές και μετακύλιση του κόστους στους καταναλωτές
Το Ιράν βασίζεται σε εισαγωγές, για αγαθά, όπως το σιτάρι, το μαγειρικό λάδι και τις φαρμακευτικές πρώτες ύλες, όμως η υποτίμηση του νομίσματος αύξησε απότομα το κόστος για τους εμπόρους, που μετακύλισαν τις αυξήσεις στους καταναλωτές.
Την ίδια στιγμή, η πολυετής ξηρασία έχει πλήξει την εγχώρια παραγωγή τροφίμων, ενισχύοντας την εξάρτηση της χώρας από ακριβές εισαγωγές.
Πληθωρισμός στα ύψη – 42% το 2025 σύμφωνα με το ΔΝΤ
Η κατάσταση επιδεινώνεται από τον επίμονα υψηλό πληθωρισμό. Το Bloomberg επικαλείται εκτίμηση του ΔΝΤ ότι ο μέσος πληθωρισμός αναμενόταν να κυμανθεί γύρω στο 42% το 2025, αυξημένος από το 33% το 2024.
Παράλληλα, υπάρχει οργή για χρόνια προβλήματα, όπως η ρύπανση, οι ελλείψεις σε φυσικό αέριο και ηλεκτρικό ρεύμα και η κακή διαχείριση φυσικών πόρων.
Στα μέσα Δεκεμβρίου, η κυβέρνηση προχώρησε σε αλλαγές στις επιδοτήσεις καυσίμων, αυξάνοντας την τιμή της βενζίνης και επιβαρύνοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Reuters: «Κρίση νομιμοποίησης» για το καθεστώς
Το Reuters περιγράφει την κατάσταση ως «κρίση νομιμοποίησης» για το καθεστώς, σημειώνοντας ότι οι διαδηλώσεις έχουν εξαπλωθεί και στις 31 επαρχίες του Ιράν, χωρίς ακόμη να έχουν φτάσει την κλίμακα των κινητοποιήσεων του 2022–2023 μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί.
Ωστόσο, αναλυτές τονίζουν ότι η βαθύτερη αιτία είναι η διάρρηξη της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. «Η κατάρρευση δεν είναι μόνο του ριάλ, αλλά της εμπιστοσύνης», δήλωσε στο Reuters ο Alex Vatanka, διευθυντής του Iran Program στο Middle East Institute.
Επικρίσεις και για την εξωτερική πολιτική της Τεχεράνης
Η οργή δεν περιορίζεται μόνο στην οικονομία. Το Reuters μεταφέρει ότι πολλοί διαδηλωτές επικρίνουν την επιθετική εξωτερική πολιτική της Τεχεράνης και τη στήριξη ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή.
Οι αρχές επιχειρούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε καταστολή και πολιτικά μηνύματα. Ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ υιοθέτησε σκληρή γραμμή, λέγοντας ότι οι «ταραξίες πρέπει να μπουν στη θέση τους», όπως μεταδίδουν Bloomberg και Associated Press.
Πεζεσκιάν: «Να μην στοχοποιούνται ειρηνικοί διαδηλωτές»
Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν εμφανίζεται πιο συμβιβαστικός. Όπως αναφέρει το Bloomberg, ο Πεζεσκιάν ζήτησε από τις δυνάμεις ασφαλείας να μην στοχοποιούν ειρηνικούς διαδηλωτές «εφόσον δεν τίθεται σε κίνδυνο η εθνική ασφάλεια», ενώ έκανε λόγο για «νόμιμα αιτήματα» των πολιτών.
Η ένταση αυξήθηκε περαιτέρω όταν το Ιράν περιόρισε την πρόσβαση στο διαδίκτυο και στις τηλεφωνικές επικοινωνίες.
Το Bloomberg αναφέρει ότι σημειώθηκε εκτεταμένο blackout, όπως κατέγραψε η οργάνωση NetBlocks, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται η επικοινωνία εντός της χώρας και να περιορίζεται η ροή πληροφοριών και εικόνων από τις διαδηλώσεις.
Βίντεο με μεγάλες συγκεντρώσεις, αλλά χωρίς ανεξάρτητη επιβεβαίωση
Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, βίντεο που αναρτήθηκαν στα κοινωνικά δίκτυα δείχνουν μεγάλες συγκεντρώσεις στην Τεχεράνη και συνθήματα όπως «θάνατος στον δικτάτορα», αν και το Bloomberg σημειώνει ότι δεν έχει καταφέρει να επαληθεύσει ανεξάρτητα το υλικό.
Το Bloomberg και το Associated Press επικαλούνται την Human Rights Activists News Agency (HRANA) για 42 νεκρούς και πάνω από 2.270 συλλήψεις, με περισσότερες από 390 διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα.
Το Reuters, επίσης επικαλούμενο την HRANA, αναφέρει τουλάχιστον 34 νεκρούς διαδηλωτές και τέσσερις νεκρούς από τις δυνάμεις ασφαλείας, καθώς και περίπου 2.200 συλλήψεις.
Παράλληλα, η πολιτική κρίση συνδέεται με τις διεθνείς πιέσεις και τις κυρώσεις. Το Bloomberg υπενθυμίζει ότι μετά την αποτυχία συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα και μετά τις επιθέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ τον Ιούνιο, επιβλήθηκαν εκ νέου ολοκληρωτικές κυρώσεις του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο.
Πτώση τιμών πετρελαίου και δημοσιονομική πίεση
Αυτό επιβάρυνε περαιτέρω την οικονομία, ενώ η πτώση των τιμών πετρελαίου μέσα στο 2025 ενίσχυσε το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας.
Οι εξελίξεις επηρεάζουν και τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Σύμφωνα με το Yahoo Finance, οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν ανοδικά, καθώς οι επενδυτές παρακολουθούν τόσο τις διαδηλώσεις στο Ιράν όσο και τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα.
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι το Brent ενισχύθηκε κατά 0,8% στα 62,49 δολάρια το βαρέλι και το WTI (τύπος αργού πετρελαίου) κατά 0,8% στα 58,22 δολάρια, με την αγορά να φοβάται πιθανές διαταραχές στην προσφορά.
Στο εσωτερικό του Ιράν, το Bloomberg σημειώνει ότι η κυβέρνηση ανακοίνωσε σχέδια να τερματίσει τις επιδοτούμενες ισοτιμίες στο συνάλλαγμα, οι οποίες, όπως παραδέχεται, ενθαρρύνουν τη διαφθορά, και να αυξήσει τις επιδοτήσεις ώστε να γίνουν πιο προσιτά τα βασικά αγαθά.
Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι όσο συνεχίζονται οι διαδηλώσεις, ο κίνδυνος παρατεταμένης αποσταθεροποίησης μεγαλώνει, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η χώρα αντιμετωπίζει ταυτόχρονα εσωτερική πίεση και εξωτερική απειλή.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
