Στο σκοτεινό διαδίκτυο, προσωπικά δεδομένα ανθρώπων πωλούνται σε εξευτελιστικές τιμές, από ένα έως πέντε δολάρια. Ωστόσο, τα παιδιά, χωρίς να φύγουν από το δωμάτιό τους, «τροφοδοτούν» τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) με τις πιο βαθιές σκέψεις τους, ενώ τα βιντεοπαιχνίδια συλλέγουν πληροφορίες για τις συνήθειές τους. Έτσι, δημιουργείται ένα πλήρες προφίλ που μπορεί να καταλήξει στα χέρια επιτήδειων.
Το πρόβλημα της μη υγιούς αλληλεπίδρασης με την ΤΝ αφορά όχι μόνο τα παιδιά, αλλά και τους ενήλικες. Σε χώρες όπως η Ιαπωνία, διοργανώνονται γάμοι μεταξύ ανθρώπων και ψηφιακών χαρακτήρων, όπως ανέφερε στον «Guardian» ο Yasuyuki Sakurai, διοργανωτής γάμων με πάνω από 20 χρόνια εμπειρίας. Οι ψηφιακοί σύντροφοι είναι ελκυστικοί γιατί δεν διαφωνούν, είναι πάντα διαθέσιμοι και προσφέρουν αδιάκοπη συναισθηματική υποστήριξη – γεγονός που εγείρει ερωτήματα για τις ανθρώπινες σχέσεις και τη συνοχή της κοινωνίας.
Οι κίνδυνοι της άκριτης χρήσης της ΤΝ
Τα ρίσκα από τη χρήση της ΤΝ αποτέλεσαν αντικείμενο συζήτησης του ΑΠΕ-ΜΠΕ με τον δρ. Αύγουστο Τσινάκο, καθηγητή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και διευθυντή του Εργαστηρίου Προηγμένων Εκπαιδευτικών Τεχνολογιών και Κινητών Εφαρμογών (AETMA Lab). Ο δρ. Τσινάκος, ένας από τους πρώτους Έλληνες με μεταπτυχιακό στην ΤΝ, επισημαίνει ότι τα οφέλη της είναι τεράστια, αλλά εξίσου μεγάλοι είναι και οι κίνδυνοι, ιδιαίτερα για τα παιδιά.
Τα παιδιά είναι ευάλωτα λόγω έλλειψης κριτικής σκέψης και της νευροφυσιολογίας τους. Στην ηλικία των 13-16 ετών, η αμυγδαλή –το κέντρο της παρόρμησης– είναι πιο δραστήρια, κάνοντάς τα πιο επιρρεπή στην εμπιστοσύνη προς ψηφιακές οντότητες. Συχνά αγνοούν ότι αυτές οι οντότητες συλλέγουν δεδομένα ή ότι πίσω τους μπορεί να κρύβεται κάποιος που τα εμπορεύεται.
«Ένα παιδί της Γενιάς Ζ ή Α, που έχει μεγαλώσει με ψηφιακή παρέα, δυσκολεύεται να κατανοήσει ότι συνομιλεί με μηχανή» αναφέρει ο δρ. Τσινάκος, προειδοποιώντας για τις παραισθήσεις φιλίας που καλλιεργεί η ΤΝ. Οι αλγόριθμοι τείνουν να ενισχύουν τις απόψεις των χρηστών, προκειμένου να αυξάνεται η αλληλεπίδραση και, τελικά, η αξία των μετοχών των τεχνολογικών εταιρειών.
Η ψευδαίσθηση της αξιοπιστίας
Ο δρ. Τσινάκος εξηγεί ότι τα μοντέλα ΤΝ μπορεί να μην κατανοούν πότε η ενισχυτική συμπεριφορά είναι επικίνδυνη, όπως σε περιπτώσεις αυτοκαταστροφικών σκέψεων. «Η ΤΝ δεν είναι άνθρωπος, αλλά εργαλείο πληροφόρησης» τονίζει. Οι αλγόριθμοι έχουν προκαταλήψεις και ποσοστά σφάλματος που φτάνουν έως 40%, ενώ συχνά δημιουργούν ψευδείς πληροφορίες και πλαστές βιβλιογραφικές αναφορές.
Στα βιντεοπαιχνίδια, τα «αρπακτικά» του διαδικτύου εισέρχονται ως συμπαίκτες για να προσεγγίσουν ανηλίκους. «Οι groomers μπορεί να περιμένουν ακόμη και δύο χρόνια πριν εκδηλώσουν παραβατική συμπεριφορά» υπογραμμίζει ο δρ. Τσινάκος.
Η ανάγκη για εκπαίδευση και ψηφιακή παιδεία
Η εκπαίδευση του χρήστη είναι κρίσιμη, καθώς η άγνοια οδηγεί σε παραπλάνηση. Ο δρ. Τσινάκος αναφέρει ότι η ΕΕ έχει θεσπίσει κανόνες για την επικινδυνότητα των εφαρμογών ΤΝ, ωστόσο δεν έχει τη δύναμη να τους επιβάλει παγκοσμίως. «Έχουμε σήματα καταλληλότητας για τις ταινίες, αλλά όχι για την ΤΝ που αλληλεπιδρά με παιδιά» επισημαίνει.
Η παράλυση της εκπαίδευσης απέναντι στην τεχνολογία
Η εκπαιδευτική κοινότητα, σύμφωνα με τον δρ. Τσινάκο, συχνά «παραλύει» απέναντι στη ραγδαία ανάπτυξη της ΤΝ. Η λύση βρίσκεται στην ενεργή εκπαίδευση των παιδιών ώστε να αναπτύξουν κριτική σκέψη και να εντοπίζουν τα τρωτά της σημεία. «Όταν τα παιδιά πειραματίζονται με την ΤΝ υπό καθοδήγηση, μαθαίνουν να σκέφτονται κριτικά» αναφέρει χαρακτηριστικά.
Fake news και ηθικά διλήμματα
Τα fake news και τα deep fakes εξελίσσονται ραγδαία, καθιστώντας δύσκολη τη διάκριση αλήθειας και ψεύδους. «Αν οι αλγόριθμοι αναπαράγουν ακρίτως μια ψευδή πληροφορία, μελλοντικές γενιές μπορεί να τη θεωρήσουν αληθινή» προειδοποιεί ο δρ. Τσινάκος. Η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προκληθούν κοινωνικές ανισότητες ή να επηρεαστούν εκλογικά αποτελέσματα.
Το πρόβλημα, όπως επισημαίνει, δεν είναι η τεχνολογία καθαυτή, αλλά η έλλειψη ηθικής παιδείας. «Δεν υπάρχει θεσμοθετημένο μάθημα για την ορθή χρήση της τεχνολογίας στην εκπαίδευση. Αν δεν υπάρξουν ριζικές αλλαγές και βιωματικά εργαστήρια, το πρόβλημα θα παραμείνει» σημειώνει, προσθέτοντας ότι τα παιδιά στερούνται πνευματικών προτύπων που θα τα εμπνεύσουν.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
