Στρατηγικός ο ρόλος Ελλάδας σε ναυτιλία και ενέργεια στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ

Η στρατηγική σημασία της ναυτιλίας, των ναυπηγείων, των λιμένων και της ενέργειας που διακινείται διά θαλάσσης για τη διαμόρφωση των διεθνών γεωπολιτικών και οικονομικών εξελίξεων των επόμενων δεκαετιών αναδείχθηκε στο Athens Defence Conference, που διοργανώθηκε από το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ).

Κατά τις συζητήσεις επισημάνθηκε ότι οι θαλάσσιες μεταφορές, οι λιμενικές υποδομές, η ναυπηγική βιομηχανία και η ενεργειακή ασφάλεια θα αποτελέσουν κρίσιμους παράγοντες διαμόρφωσης των διεθνών ισορροπιών και των στρατηγικών επιλογών των κρατών τα επόμενα 25 χρόνια.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο της Ελλάδας, η οποία αναδεικνύεται σε κρίσιμο γεωστρατηγικό κόμβο για το ΝΑΤΟ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου. Οι διεθνείς ανακατατάξεις και οι νέες προκλήσεις ασφαλείας επαναπροσδιορίζουν τη σημασία των ελληνικών λιμένων, των υποδομών και της αμυντικής βιομηχανίας.

Η στρατιωτική κινητικότητα και ο ρόλος των ελληνικών λιμένων

Ανοίγοντας τη συζήτηση, η Άρια Αγάτσα, πρόεδρος του Αθηναϊκού και Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων ΑΠΕ-ΜΠΕ, υπογράμμισε ότι «διανύουμε μια εποχή έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων και κρίσεων, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί το επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος». Όπως ανέφερε, η Ελλάδα έχει μετεξελιχθεί «από γεωγραφικό σύνορο σε έναν αναντικατάστατο πυλώνα σταθερότητας».

Ο πρέσβης της Γερμανίας στην Ελλάδα, Ανδρέας Κιντλ, τόνισε τη σημασία του ευρωπαϊκού σχεδίου στρατιωτικής κινητικότητας, επισημαίνοντας ότι οι σύγχρονες υποδομές αποτελούν κρίσιμο παράγοντα αποτροπής και άμυνας. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «η Γερμανία έως το 1989 ήταν κράτος συνόρων, σήμερα έχει μετατραπεί σε κράτος διέλευσης», προσθέτοντας ότι η χώρα του έχει επενδύσει σημαντικά κεφάλαια στις σχετικές υποδομές.

Επισήμανε επίσης τον αυξανόμενο στρατηγικό ρόλο της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο, υπογραμμίζοντας πως «γνωρίζουμε πολύ καλά τη σημασία της Ελλάδας και την αναγκαιότητα της στρατιωτικής κινητικότητας».

Η νορβηγική εμπειρία και οι κρίσιμες θαλάσσιες υποδομές

Η πρέσβης της Νορβηγίας στην Ελλάδα, Harriet Elisabeth Berg, ανέδειξε τη σημασία της προστασίας των κρίσιμων θαλάσσιων και υποθαλάσσιων υποδομών και της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας. Όπως σημείωσε, η Νορβηγία, αν και δεν είναι μέλος της ΕΕ, συμμετέχει ενεργά στις πρωτοβουλίες στρατιωτικής κινητικότητας του ΝΑΤΟ, λειτουργώντας ως κρίσιμος διάδρομος μεταφοράς στρατιωτικού εξοπλισμού προς τη Σουηδία και τη Φινλανδία.

Αναφερόμενη στη νορβηγική εμπειρία, τόνισε ότι η χώρα έχει αναπτύξει ένα ισχυρό σύστημα συνεργασίας μεταξύ κράτους, ναυτιλιακής βιομηχανίας, πανεπιστημίων και λιμένων στο πλαίσιο συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Επεσήμανε επίσης ότι μετά το σαμποτάζ στους αγωγούς Nord Stream, η Νορβηγία ενίσχυσε τη συνεργασία με διεθνείς εταίρους για την προστασία των κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών.

Η επανεκκίνηση των ελληνικών ναυπηγείων

Ο Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης, Αντιπρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά, επισήμανε ότι η Ελλάδα οφείλει να εμπιστευθεί τα ελληνικά ναυπηγεία, υπογραμμίζοντας πως «αρκεί μία παραγγελία από το ελληνικό κράτος για να κατασκευαστεί ένα ελληνικό υποβρύχιο στα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά». Ανέφερε ότι κάθε ευρώ που δαπανάται για αμυντική παραγωγή εντός της χώρας επιστρέφει κατά περίπου 25% στα δημόσια ταμεία.

Ο ίδιος επεσήμανε πως η ευρωπαϊκή ναυπηγική βιομηχανία έχει υποχωρήσει λόγω πολιτικών αποφάσεων, καθώς από το 55% της παγκόσμιας παραγωγής το 2000 έχει περιοριστεί περίπου στο 5%. Προειδοποίησε ότι, παρά την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας, δεν υπάρχει ακόμη ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό σχέδιο ανασυγκρότησης του κλάδου.

Από transit hub σε strategic hub τα ελληνικά λιμάνια

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και επικεφαλής του Προγράμματος Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας του ΕΛΙΑΜΕΠ, υπογράμμισε την ανάγκη τα ελληνικά λιμάνια να μετατραπούν από απλές εμπορικές υποδομές σε κόμβους στρατηγικής ισχύος. Όπως σημείωσε, η στρατηγική τους αξία εξαρτάται από τη σύνδεσή τους με σύγχρονες χερσαίες, ενεργειακές και ψηφιακές υποδομές.

Επισήμανε ότι «τα λιμάνια δεν μπορούν να λειτουργήσουν μόνα τους» και ότι απαιτείται ενιαίος σχεδιασμός που θα συνδυάζει υποδομές, τεχνολογία, ασφάλεια και χρηματοδότηση ώστε να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η γεωπολιτική αξία των ενεργειακών υποδομών

Ο Μιχάλης Μαθιουλάκης, αναλυτής Ενεργειακής Στρατηγικής του ΕΛΙΑΜΕΠ και ακαδημαϊκός διευθυντής του Ελληνικού Ενεργειακού Φόρουμ, ανέλυσε τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μια ενεργειακή υποδομή αποκτά γεωπολιτική αξία. Όπως ανέφερε, μια τέτοια υποδομή καθίσταται στρατηγική όταν συμβάλλει στην ενίσχυση της θέσης ενός κράτους στο διεθνές σύστημα και στη μείωση της ενεργειακής του εξάρτησης.

Τόνισε ότι η στρατηγική σημασία ενός έργου δεν εξαρτάται από το είδος του, αλλά από το κατά πόσο εξυπηρετεί τους στόχους ενεργειακής ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής. Υπογράμμισε τέλος ότι η Ευρώπη οφείλει να εξετάσει συνολικά τις ενεργειακές της εξαρτήσεις, επιδιώκοντας μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και αυτονομία.