Από τις 12 Ιουνίου τίθεται σταδιακά σε εφαρμογή το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, φέρνοντας ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση και ειδικά οι χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, θα διαχειρίζονται τις παράτυπες αφίξεις μεταναστών και προσφύγων.
Το νέο πλαίσιο στηρίζεται σε δύο βασικούς άξονες: τον υποχρεωτικό προέλεγχο (screening) όλων όσοι εισέρχονται παράτυπα στην ΕΕ και την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου μέσω fast-track συνοριακών διαδικασιών με αυστηρά χρονοδιαγράμματα.
Η κυβέρνηση θεωρεί το νέο Σύμφωνο ως μια πιο αυστηρή αλλά και λειτουργική ευρωπαϊκή απάντηση στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, δίνοντας έμφαση στον έλεγχο των συνόρων, στην ταχύτερη καταγραφή και στις επιστροφές.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει επισημάνει ότι το νέο πλαίσιο αποτελεί «ένα αναγκαίο εργαλείο προστασίας των ευρωπαϊκών συνόρων», τονίζοντας τον «διαχωρισμό προσφύγων και παράνομων μεταναστών» και την ανάγκη ενίσχυσης των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Παράλληλα, έχει αναφέρει ότι η Ευρώπη «οφείλει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην αποτροπή και στην προστασία των εξωτερικών συνόρων».
Υποχρεωτικό screening στα σύνορα
Το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο του νέου Συμφώνου αφορά τον υποχρεωτικό προέλεγχο όλων των παράτυπα εισερχόμενων μεταναστών και προσφύγων πριν θεωρηθεί ότι έχουν εισέλθει κανονικά στην ευρωπαϊκή επικράτεια. Στο στάδιο αυτό θα πραγματοποιείται εξακρίβωση ταυτότητας, λήψη βιομετρικών δεδομένων, έλεγχος ασφαλείας και υγειονομικός έλεγχος.
Κεντρικό ρόλο αποκτά το νέο Eurodac, το οποίο επεκτείνεται σημαντικά, επιτρέποντας ευρύτερη συλλογή βιομετρικών στοιχείων και ενισχυμένη παρακολούθηση μετακινήσεων εντός της ΕΕ.
Ο Διοικητής της Ελληνικής Υπηρεσίας Ασύλου και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του EUAA, Μάριος Καλέας, δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε σαφώς καλύτερη θέση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. «Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει κάνει μια πολύ σημαντική μετάβαση από ένα αποσπασματικό μοντέλο διαχείρισης μεταναστευτικών ροών σε ένα πιο οργανωμένο και επιχειρησιακά δομημένο σύστημα υποδοχής, ταυτοποίησης και ελέγχου», ανέφερε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το νέο screening «δεν ξεκινά από το μηδέν, αλλά έρχεται να “κουμπώσει” πάνω σε υπάρχουσες υποδομές, τεχνογνωσία και ψηφιακά εργαλεία που ήδη λειτουργούν στα εθνικά μας σύνορα, που είναι και ευρωπαϊκά».
Fast-track διαδικασίες ασύλου
Το δεύτερο κρίσιμο σκέλος του Συμφώνου αφορά την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου, με στόχο να περιοριστούν οι πολυετείς εκκρεμότητες του παρελθόντος. Το νέο πλαίσιο προβλέπει συνοριακές διαδικασίες ταχείας αξιολόγησης, αυστηρά χρονοδιαγράμματα και γρηγορότερη απόρριψη αιτήσεων που θεωρούνται προδήλως αβάσιμες.
Ο Μάριος Καλέας εξηγεί ότι η λογική του νέου συστήματος είναι η «γρήγορη πρώτη κρίση» ήδη από τα σύνορα. «Οι υποθέσεις που θεωρούνται προφανώς αβάσιμες ή ότι δεν συνάδουν με το προφίλ του πρόσφυγα θα εξετάζονται ταχύτερα και θα τελεσιδικούν εντός 12 εβδομάδων», επισημαίνει.
Παράλληλα, τονίζει ότι η επιτάχυνση δεν πρέπει να γίνει εις βάρος της ουσίας. «Η ταχύτητα είναι σημαντική, αλλά η αξιοπιστία της απόφασης είναι εξίσου απαραίτητη. Ένα λειτουργικό σύστημα ασύλου πρέπει να είναι ταυτόχρονα γρήγορο, δίκαιο και νομικά ασφαλές», υπογραμμίζει.
Ανησυχίες για τις απορρίψεις και την προστασία δεδομένων
Το νέο Σύμφωνο έχει προκαλέσει συζητήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με οργανώσεις να εκφράζουν ανησυχίες ότι η πίεση χρόνου μπορεί να οδηγήσει σε «τυποποιημένες» απορρίψεις αιτήσεων ασύλου. Ο Μάριος Καλέας αναγνωρίζει τον προβληματισμό, αλλά σημειώνει ότι «η απάντηση δεν μπορεί να είναι η επιστροφή σε ένα αργό και δυσλειτουργικό σύστημα». Υπενθυμίζει δε ότι υπάρχουν δικλείδες όπως η δυνατότητα προσφυγής και ο δικαστικός έλεγχος.
Σημαντικές αλλαγές φέρνει και η νέα μορφή του Eurodac, που λειτουργεί ως βασικός ευρωπαϊκός μηχανισμός καταγραφής και παρακολούθησης αφίξεων. Ο κ. Καλέας το χαρακτηρίζει «τον ψηφιακό πυρήνα του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου διαχείρισης μετανάστευσης και ασύλου», επισημαίνοντας ότι η χρήση βιομετρικών δεδομένων συνοδεύεται από αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Η πίεση στις χώρες πρώτης γραμμής
Παρά τις θεσμικές αλλαγές, παραμένει το ερώτημα κατά πόσο θα υπάρξει ουσιαστική ανακατανομή βαρών μεταξύ των κρατών-μελών. Ο Μάριος Καλέας χαρακτηρίζει το νέο Σύμφωνο «την πιο σοβαρή προσπάθεια των τελευταίων ετών να υπάρξει κοινός ευρωπαϊκός μηχανισμός διαχείρισης της παράνομης μετανάστευσης», τονίζοντας ότι για πρώτη φορά επιχειρείται να συνδεθεί η ευθύνη προστασίας των εξωτερικών συνόρων με μια μορφή υποχρεωτικής ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.
Ωστόσο, παραμένει ρεαλιστής: «Η γεωγραφία δεν αλλάζει. Η Ελλάδα, η Κύπρος, η Μάλτα, η Ιταλία και η Ισπανία θα συνεχίσουν να δέχονται την πρώτη και μεγαλύτερη πίεση». Όπως καταλήγει, το νέο πλαίσιο «δεν λύνει μαγικά όλες τις ανισορροπίες, αλλά δημιουργεί ένα πιο σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον – ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός για την Ευρώπη».
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
