Φωτιά στην αγορά έχει βάλει το θεσμικό πλαίσιο για την αλυσίδα δέσμευσης, χρήσης, μεταφοράς και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS), που κατατέθηκε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας την τελευταία ημέρα του Νοέμβρη και ψηφίστηκε πρόσφατα από τη Βουλή.
Και μπορεί το ΥΠΕΝ να δίνει προτεραιότητα στο να μην χαθούν τα κεφάλαια από το Ταμείο Ανάκαμψης, ωστόσο κατά γενική ομολογία το νέο πλαίσιο καθιστά τις επενδύσεις οικονομικά μη βιώσιμες, θέτοντας σε κίνδυνο επενδυτικά σχέδια άνω των 4 δισ. ευρώ που βρίσκονται εδώ και καιρό «στα σκαριά».
Οι αντιδράσεις και οι ενστάσεις της αγοράς είναι έντονες μετά και τα τρία ρυθμιστικά κείμενα που έθεσε σε δημόσια διαβούλευση η ΡΑΑΕΥ και αφορούν τον Κανονισμό Τιμολόγησης, τον Κώδικα Κατανομής Χωρητικότητας και τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διεξαγωγή του market test για το έργο αποθήκευσης CO₂ στον Πρίνο.
Κινδυνεύουν επενδύσεις άνω των 4 δισ. ευρώ
Από τις αποφάσεις που θα παρθούν κρίνεται το μέλλον επενδύσεων άνω των 4 δισ. ευρώ που βρίσκονται προ των πυλών στην χώρα μας.
Οι τσιμεντοβιομηχανίες ΑΓΕΤ Ηρακλής και Τιτάν κατασκευάζουν μονάδες δέσμευσης άνθρακα στις εγκαταστάσεις τους, ενώ η EnEarth, θυγατρική της Energean, θα αποθηκεύει το υγροποιημένο διοξείδιο του άνθρακα σε εξαντλημένο κοίτασμα φυσικού αερίου στον Πρίνο.
Μάλιστα, το έργο αποθήκευσης CO₂ στον Πρίνο (Prinos CO2), ένα έργο στο χερσαίο εργοστάσιο Σίγμα στη Νέα Καρβάλη και στις θαλάσσιες εξέδρες του Πρίνου στην Καβάλα, αποτελεί τη μεγαλύτερη επένδυση και το πρώτο έργο αποθήκευσης άνθρακα στη ΝΑ Μεσόγειο με τη συνολική επένδυση να ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, ο ΔΕΣΦΑ θα μεταφέρει το CO₂ από τα εργοστάσια στη Ρεβυθούσα, ενώ η Motor Oil στοχεύει στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του διυλιστηρίου της στους Αγίους Θεοδώρους.
Αξίζει να τονίσουμε ότι τα παραπάνω έργα αυτά αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας και οφείλουν να κινούνται παράλληλα.
Ποιες είναι οι ενστάσεις της αγοράς
Η ΑΓΕΤ Ηρακλής και ο όμιλος Τιτάν χαιρετίζουν μεν την ανάπτυξη της αγοράς CCS ως κρίσιμης τεχνολογίας για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, ωστόσο προειδοποιούν ότι τα υπό διαβούλευση κείμενα αφήνουν «γκρίζες ζώνες», οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε άνιση μεταχείριση χρηστών και αυξημένο κόστος.
Πάντως, και οι δύο όμιλοι ζητούν ο Πρίνος να αντιμετωπιστεί ως φυσικό μονοπώλιο και υποδομή κοινής ωφέλειας, με πλήρη ρύθμιση τιμολογίων και κατανομής χωρητικότητας, κατά προτίμηση μέσω ανοικτών διαγωνιστικών διαδικασιών.
Στο ίδιο πνεύμα, HelleniQ Energy και Motor Oil τονίζουν ότι χωρίς ξεκάθαρους κανόνες πρόσβασης, σταθερότητα και επαρκή απόδοση κεφαλαίου, τα έργα CCUS, που είναι υψηλού κόστους και ρίσκου, δεν μπορούν να προχωρήσουν.
Η Helleniq Energy επισημαίνει, μάλιστα, τον κίνδυνο αποκλεισμού της διύλισης από κρίσιμες υποδομές, ενώ η Motor Oil υπογραμμίζει ότι η αβεβαιότητα δυσχεραίνει τη λήψη επενδυτικών αποφάσεων μεγάλης κλίμακας.
Από την πλευρά της η EnEarth προειδοποιεί ότι οι αλλαγές στη μεθοδολογία τιμολόγησης μεταφέρουν υπέρμετρο ρίσκο στον επενδυτή και απειλούν τη χρηματοδότηση και τη λήψη τελικής επενδυτικής απόφασης για το έργο Prinos CO₂ και ζητά ένα σαφές, διαφανές, επενδυτικά ασφαλές και νομικά θωρακισμένο ρυθμιστικό πλαίσιο, ώστε το έργο να λειτουργήσει με προβλεψιμότητα, ασφάλεια και βιωσιμότητα για όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.
Ειδικότερα, ζητά από τη ΡΑΑΕΥ την περαιτέρω αποσαφήνιση και βελτίωση του Σχεδίου Κώδικα Κατανομής Χωρητικότητας, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ομαλή, συνεκτική και επενδυτικά ασφαλής εφαρμογή του έργου.
Η εταιρεία τονίζει την ανάγκη για σαφείς και ακριβείς ορισμούς, καθορισμένη εκ των προτέρων ετήσια αποθηκευτική δυναμικότητα, καθώς και διακριτή αντιμετώπιση της νέας δυναμικότητας που προκύπτει από γεωλογικά δεδομένα σε σχέση με την απαιτούμενη για πρόσθετες επενδύσεις.
Η EnEarth ζητά επίσης καθαρές διαδικασίες για ρυθμιζόμενη πρόσβαση, διαγωνιστικές διαδικασίες κατανομής και σαφείς κανόνες για τη μεταβίβαση δικαιωμάτων πρόσβασης.
Επισημαίνει ότι οι συμβάσεις πρόσβασης και οι χρηματικές εγγυήσεις πρέπει να ενισχύουν τη νομική βεβαιότητα και να περιορίζουν τον επενδυτικό κίνδυνο, ενώ οι μηχανισμοί κατανομής πρέπει να εφαρμόζονται με πλήρη διαφάνεια, ανοιχτότητα και χωρίς διακριτική μεταχείριση, σε πλήρη συμμόρφωση με το ενωσιακό δίκαιο και το πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων.
Σημαντικό αίτημα της EnEarth είναι η υιοθέτηση του δικού της Κανονισμού Τιμολόγησης, που έχει ήδη παρουσιαστεί στην ελληνική Πολιτεία και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η εταιρεία υποστηρίζει ότι το σχέδιο κανονισμού που τέθηκε σε διαβούλευση αλλοιώνει βασικές παραδοχές του επιχειρηματικού και ρυθμιστικού μοντέλου του έργου, μεταφέροντας υπέρμετρο ρίσκο στον φορέα εκμετάλλευσης και υπονομεύοντας τη δυνατότητα χρηματοδότησης και λήψης τελικής επενδυτικής απόφασης.
Η EnEarth ζητά η ανάκτηση εσόδων να συνδέεται με τη συμβατικά δεσμευμένη χωρητικότητα (ship-or-pay) και όχι με εκτιμώμενους όγκους ή την τεχνική διάρκεια ζωής της υποδομής, ώστε να διατηρείται η ισορροπία του επενδυτικού ρίσκου.
Επιπλέον, ζητά την αποκατάσταση προβλέψεων για τον μηχανισμό αποφυγής υπεραντιστάθμισης και το κατώτατο όριο απόδοσης κεφαλαίου (WACC), καθώς η απάλειψή τους δημιουργεί νομική αβεβαιότητα και ενδεχόμενους κινδύνους ασυμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο.
Η εταιρεία τονίζει ότι οι αυτόματοι μηχανισμοί αναθεώρησης τιμολογίων, οι διευρυμένες δυνατότητες αποχώρησης χρηστών και οι περιορισμοί στην ανάκτηση κεφαλαιουχικών δαπανών αυξάνουν δυσανάλογα τον κίνδυνο για τον φορέα εκμετάλλευσης και υπονομεύουν τη χρηματοδοτική δυνατότητα του έργου.
Τέλος, ενόψει της κρίσιμης φάσης 2 για την υποβολή δεσμευτικών αιτημάτων χωρητικότητας, η EnEarth επιδιώκει οι συμμετέχοντες να έχουν πλήρη και εκ των προτέρων πληροφόρηση για τη διαθέσιμη ετήσια δυναμικότητα έγχυσης και αποθήκευσης, να διατηρείται σαφής διάκριση μεταξύ δεσμευμένης χωρητικότητας και ενδεικτικών τεχνικών παραμέτρων, και να αποφευχθεί η ενσωμάτωση τεχνικών ή προβλεπτικών παραδοχών σε διατάξεις που επηρεάζουν την αξιολόγηση των δεσμευτικών αιτημάτων.
Στενεύουν τα περιθώρια αλλαγών
Στον απόηχο όλων αυτών των αντιδράσεων την Πέμπτη πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στο ΥΠΕΝ υπό τον Υφυπουργό Νίκο Τσάφο, όπου εξετάστηκαν τα περιθώρια βελτίωσης στα τρία ρυθμιστικά κείμενα για το CCS, με την αγορά να κάνει λόγο για πολλά ανοικτά ζητήματα.
Πάντως, πρέπει να σημειώσουμε ότι όλη αυτή η συζήτηση διεξάγεται υπό αυστηρό χρονοδιάγραμμα του Ταμείου Ανάκαμψης, με προθεσμία τις 15 Ιανουαρίου, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητες αλλαγών.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το ΥΠΕΝ ζήτησε από την αγορά να ιεραρχήσει τα κρίσιμα ζητήματα και να επανέλθει άμεσα με στοχευμένες παρατηρήσεις για πιθανή ενσωμάτωσή τους στο τελικό σχέδιο.
H σημασία της αλυσίδας CCS
Τα έργα αυτά αναπτύσσονται σε πλήρη συμφωνία με την Οδηγία 2009/31/ΕΚ και θα συμβάλουν σημαντικά στις ευρωπαϊκές προσπάθειες για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, με επίκεντρο τον νόμο για την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας (Net Zero Industry Act).
Εκτιμάται ότι με την υλοποίησή τους θα μειωθούν περίπου κατά 25% οι εκπομπές CO2 στην ατμόσφαιρα από τις εγχώριες βιομηχανίες που δεν είναι δυνατό να μειώσουν το ανθρακικό τους αποτύπωμα αλλάζοντας καύσιμο (hard to abate industries).
Πέρα από το όφελος για το κλίμα, οι ίδιες οι βιομηχανίες θα απαλλαγούν από το δυσβάσταχτο κόστος των εκπομπών.
Αν σήμερα είχε καταργηθεί η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων άνθρακα (η οποία προβλέπεται να καταργηθεί σταδιακά την περίοδο 2031-2035) και λειτουργούσε πλήρως ο ευρωπαϊκός μηχανισμός, οι επιχειρήσεις θα επιβαρύνονταν με ετήσιο κόστος της τάξης του 1 δισ. ευρώ, γεγονός που θα έθετε σε κίνδυνο ακόμη και την ίδια την επιβίωσή τους.
Με τα σημερινά δεδομένα, η λειτουργία της αλυσίδας θα εξοικονομούσε περί τα 250 εκατ. ευρώ για τις βιομηχανίες της χώρας, προστατεύοντας τον παραγωγικό ιστό, τα προϊόντα και, φυσικά, την απασχόληση.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
