Η ελληνική κτηνοτροφία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις σοβαρότερες υγειονομικές κρίσεις των τελευταίων ετών, εξαιτίας της ευλογιάς των αιγοπροβάτων και των αναγκαστικών θανατώσεων χιλιάδων ζώων. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η απειλή δεν περιορίζεται στην παραγωγή γάλακτος και κρέατος, αλλά επεκτείνεται στην απώλεια πολύτιμων γενετικών πόρων που έχουν διαμορφωθεί επί αιώνες στα ελληνικά νησιά.
Σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, ιδιαίτερη σημασία αποκτά το έργο «Εκσυγχρονισμός, Βελτίωση και Οικονομικός Μετασχηματισμός Προβατοτροφίας της Νησιωτικής Ελλάδας – Ελληνική Νησιωτική ΠΡΟβατοτροφία (ΕΝΗΠΡΟ)», το οποίο υλοποιεί το Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ στο πλαίσιο της δράσης «Οικονομικός Μετασχηματισμός του Αγροτικού Τομέα» του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Όπως δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρώην διευθύντρια Ερευνών του Ινστιτούτου Κτηνιατρικών Ερευνών, Δρ. Λουκία Αικατερινιάδου, επικεφαλής του εργαστηρίου Μοριακής Βιολογίας, Μοριακής Μικροβιολογίας και επιστημονική υπεύθυνη του έργου, η κρίση των ζωονόσων αναδεικνύει τις αδυναμίες αλλά και τις ανάγκες της ελληνικής νησιωτικής κτηνοτροφίας.
«Το εθνικό ζωικό κεφάλαιο αποδεικνύεται ιδιαίτερα ευάλωτο και η απειλή νόσων όπως η ευλογιά και ο αφθώδης πυρετός αναδεικνύουν παράλληλα τις επιχειρησιακές αδυναμίες και υστερήσεις των κρατικών δομών. Η μεγαλύτερη ίσως αδυναμία είναι η απουσία συντονισμένων και άμεσων δράσεων με στόχο τον έλεγχο μιας νόσου αμέσως μετά την εμφάνισή της», τονίζει.
Η ίδια επισημαίνει πως ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο τις οικονομικές απώλειες των παραγωγών. «Υπάρχει κίνδυνος οι ζωονόσοι και οι αναγκαστικές θανατώσεις κοπαδιών να οδηγήσουν ακόμη και σε απώλεια πολύτιμων τοπικών γενετικών πόρων και αυτόχθονων φυλών. Αυτό ήδη έχει συμβεί με τη θανάτωση κοπαδιών από σπάνιες φυλές προβάτων», υπογραμμίζει.
Από την ευλογιά στη διάσωση των αυτόχθονων φυλών
Η διαπίστωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα με ένα από τα μεγαλύτερα προβατοτροφικά κεφάλαια της Ευρώπης. Με περισσότερα από οκτώ εκατομμύρια πρόβατα, ετήσια παραγωγή άνω των 710.000 τόνων πρόβειου γάλακτος και συμμετοχή περίπου 30% στην παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος της ΕΕ, η Ελλάδα διατηρεί πρωταγωνιστικό ρόλο στον κλάδο.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους επιστήμονες, η ελληνική προβατοτροφία αντιμετωπίζει μια συσσώρευση πιέσεων. Η κλιματική αλλαγή, η λειψυδρία, η υποβάθμιση των βοσκοτόπων, το αυξημένο κόστος ζωοτροφών, η τουριστική ανάπτυξη και πλέον οι ζωονόσοι, συνθέτουν ένα σύνθετο και απαιτητικό περιβάλλον για τους κτηνοτρόφους.
Το έργο ΕΝΗΠΡΟ και οι νησιωτικές εκτροφές
Το έργο ΕΝΗΠΡΟ ξεκίνησε τον Μάιο του 2025 και ολοκληρώνεται τον Ιούνιο του 2026. Αυτή την περίοδο βρίσκεται στη φάση μεταφοράς των αποτελεσμάτων του σε πιλοτικές κτηνοτροφικές μονάδες σε Κεφαλονιά, Ιθάκη, Σίφνο, Κέα, Άγιο Ευστράτιο, Σκύρο και Εύβοια. Όπως εξηγεί η Δρ. Αικατερινιάδου, ο αφθώδης πυρετός που εμφανίστηκε στη Λέσβο δεν επέτρεψε την ολοκλήρωση όλων των πειραματικών δράσεων που είχαν αρχικά σχεδιαστεί.
Ένα βασικό συμπέρασμα του έργου είναι το σημαντικό τεχνολογικό και παραγωγικό χάσμα που εξακολουθεί να χωρίζει την ελληνική νησιωτική προβατοτροφία από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. «Η κτηνοτροφία στη χώρα μας στηρίχθηκε για δεκαετίες κυρίως στις επιδοτήσεις και λιγότερο σε επενδύσεις εκσυγχρονισμού. Το αποτέλεσμα είναι πολλές εκμεταλλεύσεις να λειτουργούν με παραδοσιακές πρακτικές που περιορίζουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητά τους», σημειώνει.
Τα στοιχεία από εκτροφές σε Σκύρο, Κυκλάδες, Ζάκυνθο, Κεφαλονιά, Άγιο Ευστράτιο και Εύβοια αποτυπώνουν αυτή την εικόνα. Οι περισσότερες μονάδες παραμένουν εκτατικής ή ημιεκτατικής μορφής, με υποτυπώδεις σταβλικές εγκαταστάσεις, περιορισμένο μηχανολογικό εξοπλισμό και έλλειψη συστηματικής καταγραφής παραγωγικών δεδομένων.
«Πολλοί παραγωγοί μάς λένε χαρακτηριστικά ότι τα κρατούν όλα στο μυαλό τους. Αυτό δείχνει πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη για εκσυγχρονισμό και συστηματική καταγραφή δεδομένων», αναφέρει η υπεύθυνη του έργου.
Η γενετική χαρτογράφηση των αυτόχθονων φυλών
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη γενετική χαρτογράφηση των αυτόχθονων φυλών, καθώς για πολλές από αυτές δεν υπήρχε μέχρι σήμερα ολοκληρωμένη επιστημονική αποτύπωση. Στο πλαίσιο του ΕΝΗΠΡΟ αναλύθηκαν 288 ζώα από επτά διαφορετικές φυλές και πληθυσμούς: Λέσβου, Κεφαλονιάς, Ζακύνθου, Καρύστου, Κύμης, Αστερουσίων Κρήτης και πιθανώς της Αιγαιοπελαγίτικης φυλής.
Τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι φυλές Ζακύνθου, Κεφαλονιάς και Λέσβου εμφανίζουν σαφή γενετική διαφοροποίηση, ενώ οι υπόλοιποι πληθυσμοί παρουσιάζουν στενότερη συγγένεια. «Η γενετική ταυτοποίηση αυτών των φυλών αποτελεί ουσιαστικά τη γενετική τους ταυτότητα. Είναι ένα σημαντικό βήμα ώστε η Ελλάδα να τοποθετηθεί πιο συστηματικά στον ευρωπαϊκό χάρτη των γενετικά καταγεγραμμένων και προστατευόμενων φυλών», εξηγεί η Δρ. Αικατερινιάδου.
Στο μικροσκόπιο το DNA των ελληνικών προβάτων
Παράλληλα, το έργο διερευνά γονίδια που σχετίζονται με τη γαλακτοπαραγωγή, την αναπαραγωγική ικανότητα, τη μαστίτιδα και τη γενετική ανθεκτικότητα σε ασθένειες. Μία σημαντική δράση, που υλοποιείται από το Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδας (ΔΙΠΑΕ) με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή Αριστοτέλη Λυμπερόπουλο, αφορά τα γονίδια αναπαραγωγικής ικανότητας. Στόχος είναι η δημιουργία εργαλείων που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε μελλοντικά προγράμματα γενετικής βελτίωσης.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι τοπικές νησιωτικές φυλές μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό «όπλο» απέναντι στην κλιματική κρίση, καθώς έχουν αναπτύξει χαρακτηριστικά προσαρμογής σε ξηρασία, υψηλές θερμοκρασίες και περιορισμένους φυσικούς πόρους.
Γενετική ανθεκτικότητα και κλιματική κρίση
Την ίδια στιγμή, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η τουριστική ανάπτυξη σε πολλά νησιά περιορίζει τη διαθέσιμη γη για βόσκηση και απειλεί το παραδοσιακό εκτατικό μοντέλο εκτροφής, το οποίο συνδέεται άμεσα με την ποιότητα και τη μοναδικότητα των ελληνικών τυριών. «Η προστασία των τοπικών φυλών δεν είναι μόνο ζήτημα παραγωγής. Είναι ζήτημα περιβάλλοντος, πολιτισμού και διατήρησης της ταυτότητας των νησιών μας», υπογραμμίζει η Δρ. Αικατερινιάδου.
Το μεγάλο στοίχημα μετά την κρίση
Όπως σημειώνει, το μεγάλο στοίχημα του ΕΝΗΠΡΟ δεν είναι να αναμορφώσει μόνο του τη στρατηγική της ελληνικής κτηνοτροφίας, αλλά να παραδώσει στην πολιτεία και στους παραγωγούς ένα σύνολο επιστημονικών, γενετικών και τεχνολογικών εργαλείων πάνω στα οποία μπορεί να στηριχθεί ένα νέο μοντέλο βιώσιμης νησιωτικής προβατοτροφίας.
Η κρίση της ευλογιάς, όπως παρατηρούν οι επιστήμονες, αναδεικνύει ότι η προστασία των κοπαδιών δεν αφορά μόνο την παραγωγή και το εισόδημα των κτηνοτρόφων, αλλά και τη διαφύλαξη ενός μοναδικού γενετικού κεφαλαίου, αναπόσπαστου τμήματος της αγροτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
