Λίγα χιλιόμετρα από την πόλη της Ηγουμενίτσας, στον δρόμο προς τους Φιλιάτες, βρίσκεται το Φοινίκι Θεσπρωτίας, ένα χωριό-«μνημείο αρχιτεκτονικής» που στέκει αγέρωχο μέσα στον χρόνο και την πυκνή βλάστηση. Το Φοινίκι δεν είναι απλώς ένα ακριτικό χωριό· αποτελεί ζωντανό φορέα ιστορικής μνήμης και πολιτισμού, καθώς οι κάτοικοί του συνεχίζουν να μεταδίδουν από γενιά σε γενιά την παράδοση και την κουλτούρα των προγόνων τους.
Τα καλντερίμια με τα λιθόκτιστα σπίτια και τις τοξωτές αυλόπορτες συνθέτουν έναν οικισμό μοναδικής αισθητικής. Κτισμένο αμφιθεατρικά στην πλαγιά του Φαρμακοβουνίου, το χωριό αποτέλεσε φυσικό οχυρό απέναντι στις ληστρικές επιθέσεις μετά την κατάληψη της περιοχής το 1450 από τους Οθωμανούς.
Η Δήμητρα Καραμπίνα, πρόεδρος του Λαογραφικού Μουσείου και Πολιτιστικού Συλλόγου Φοινικίου, φιλοξενεί το ΑΠΕ-ΜΠΕ στον τόπο της, προσφέροντας μια περιήγηση που μετατρέπεται σε ταξίδι στον χρόνο και την παράδοση.
Αρχιτεκτονική ταυτότητα και ιστορική συνέχεια
Ο οικισμός ξεχωρίζει για τα αρχιτεκτονικά του χαρακτηριστικά. Όπως εξηγεί η κ. Καραμπίνα, οι κατοικίες, όλες πετρόκτιστες, θυμίζουν μικρά οχυρά. Η ανάγκη προστασίας από επιδρομές τον 15ο και 16ο αιώνα καθόρισε τη μορφή τους. Πρόκειται για ισόγεια ή διώροφα σπίτια, με πλακόστρωτες αυλές και τοξωτές εισόδους από πελεκητή πέτρα, που προσδίδουν στον οικισμό τη χαρακτηριστική του φυσιογνωμία.
Το χωριό αποπνέει το άρωμα μιας εποχής οικονομικής και πνευματικής ακμής. «Αναζητώντας διέξοδο, οι νέοι του από τον 18ο αιώνα ξενιτεύτηκαν στη Βουλγαρία, τη Βλαχία και την Πόλη, ενώ από το 1900 έφταναν μέχρι και τη μακρινή Αμερική. Η προκοπή στην ξενιτιά έγινε επένδυση στην ιδιαίτερη πατρίδα», αναφέρει η κ. Καραμπίνα, σημειώνοντας ότι τότε χτίστηκαν όμορφα σπίτια, σχολεία και αναπτύχθηκε έντονη πνευματική δραστηριότητα.
Το Λαογραφικό Μουσείο Φοινικίου
Η «φωνή» του χρόνου ακούγεται μέσα στο παλιό Αμελικό, το άλλοτε χάνι του χωριού που μετατράπηκε πριν από τρεις δεκαετίες σε Λαογραφικό Μουσείο. Το διώροφο κτίριο, όπως αναφέρει η πρόεδρος, κατασκευάστηκε επί Οθωμανικής κυριαρχίας για τη φιλοξενία αξιωματούχων που έρχονταν για την είσπραξη φόρων. Αργότερα λειτούργησε ως κοινοτικό γραφείο και ξενώνας, πριν παραχωρηθεί για τη στέγαση του Μουσείου, τα εγκαίνια του οποίου έγιναν το 1996.
Η ιδέα ανήκει στον αείμνηστο καθηγητή Φώτη Ι. Μήτση, ενώ το 1993 ιδρύθηκε το σωματείο «Λαογραφικό Ίδρυμα Φοινικίου» με στόχο την οργάνωση και λειτουργία του Μουσείου. Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο, με πρόεδρο τον οδοντίατρο Μιχάλη Μάνο, κάλεσε τους κατοίκους να δωρίσουν αντικείμενα της καθημερινής ζωής, δημιουργώντας μια αυθεντική συλλογή. Τα τελευταία χρόνια, το Μουσείο έχει ανακαινιστεί και λειτουργεί ως φάρος Πολιτισμού και Τέχνης με τη στήριξη του Δήμου Φιλιατών.
Το Φεστιβάλ Τεχνών Φοινικίου
Κορυφαίες στιγμές αποτελούν τα πολυθεματικά Φεστιβάλ Τεχνών Φοινικίου των ετών 2024 και 2025, που περιελάμβαναν γλυπτική, τραγούδι, χορό, ποίηση, θέατρο και εικαστικά δρώμενα. Εμπνευστής της γλυπτικής ενότητας ήταν ο εικαστικός Κωνσταντίνος Βαλαής. «Το Φεστιβάλ απέδειξε ότι ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές, όπως ο παραδοσιακός μας οικισμός, μπορούν να καλλιεργηθούν η πνευματικότητα και ο πολιτισμός», υπογραμμίζει η κ. Καραμπίνα.
Παραδοσιακός διατηρητέος οικισμός
Το 1976, το Φοινίκι χαρακτηρίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ως «τόπος ιδιαίτερου φυσικού κάλλους» και «ενδιαφέρον οικιστικό σύνολο» λόγω της άριστης διατήρησης των παραδοσιακών του οικοδομών. Ο χαρακτηρισμός αυτός ουσιαστικά το κατέστησε παραδοσιακό διατηρητέο οικισμό.
Η Δήμητρα Καραμπίνα τονίζει τη συλλογική προσπάθεια των κατοίκων και των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου του Λαογραφικού Μουσείου, που εργάζονται με στόχο να αναδείξουν το Φοινίκι ως τοπόσημο Πολιτισμού. «Είμαστε όλοι μια αγκαλιά για τον τόπο μας», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Πηγή φωτογραφιών: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
