Με πλούσια λαογραφικά στοιχεία και παραδόσεις υποδέχονταν την άνοιξη οι Καραγκούνηδες, όπως αναφέρει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Βασιλική Κοζιού-Κολοφωτιά, εκπαιδευτικός και ερευνήτρια τοπικής ιστορίας και λαογραφίας. Όπως σημειώνει, χαρακτηριστικές είναι οι παροιμίες που αποτυπώνουν τη σχέση των κατοίκων με τις εποχές και τις καλλιέργειες, όπως: «Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκακαύτης» και «Αν ρίξει ο Απρίλης δυο νερά και ο Μάης άλλο ένα, χαρά σε ‘κείνον τον γεωργό που έχει πολλά σπαρμένα».
Εκτός από τις παροιμίες, οι Καραγκούνηδες διατηρούσαν και πλήθος ανοιξιάτικων εθίμων. Ένα από τα πιο γνωστά είναι ο «Μάρτης» ή «Μαρτιά», ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και παραμένει ζωντανό μέχρι σήμερα. Τα παιδιά από την 1η Μαρτίου φορούν ένα βραχιολάκι φτιαγμένο από λευκή και κόκκινη κλωστή, για να προφυλαχθούν από τον ήλιο της άνοιξης. Τον αφαιρούν όταν δουν το πρώτο χελιδόνι, αφήνοντάς τον στις τριανταφυλλιές ή στα αμπέλια, ώστε να τον πάρουν τα πουλιά για τις φωλιές τους και να φέρουν καλή σοδειά. Σήμερα, ο «Μάρτης» κυκλοφορεί και στο εμπόριο, διακοσμημένος με φουντούλες και χαντρούλες.
Τα χελιδονίσματα και το γαϊτανάκι
Την 1η Μαρτίου, τα παιδιά στα καραγκουνοχώρια τραγουδούσαν τα χελιδονίσματα, κρατώντας ένα ξύλινο ομοίωμα χελιδόνας και πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι για να αναγγείλουν τον ερχομό της άνοιξης. Το έθιμο αυτό συνδέεται με την αρχαία Ελλάδα, όπου είχε αποτρεπτικό και ευεργετικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με την ερευνήτρια, ο πιο επιδέξιος από τα παιδιά κινούσε με ένα κορδόνι τη χελιδόνα, κάνοντάς την να περιστρέφεται δεξιά και αριστερά.
Άλλο χαρακτηριστικό δρώμενο ήταν το γαϊτανάκι, ιδιαίτερα όταν ο Μάρτης συνέπιπτε με την Αποκριά. Στις πλατείες στήνονταν το γαϊτανάκι και μικροί-μεγάλοι χόρευαν γύρω του, πλέκοντας πολύχρωμες κορδέλες. Σήμερα, το έθιμο αυτό αναβιώνει και στα σχολεία, με τη συμμετοχή δασκάλων και γυμναστών, συμβάλλοντας στη βιωματική εκπαίδευση των μαθητών.
Το Σάββατο του Λαζάρου και τα λαζαριάτικα κάλαντα
Μέσα στην άνοιξη ξεχωρίζει και το Σάββατο του Λαζάρου. Εκείνη την ημέρα, τα κορίτσια με στολισμένα καλαθάκια και κρατώντας το λαζαρόξυλο, επισκέπτονταν τα σπίτια του χωριού ψάλλοντας τα κάλαντα του Λαζάρου. Η προετοιμασία ξεκινούσε από την προηγούμενη μέρα, όταν συγκέντρωναν λουλούδια για τον στολισμό των καλαθιών, προσπαθώντας να φτιάξουν το ομορφότερο.
Το βασικό τραγούδι που ακουγόταν στα καραγκουνοχώρια ήταν: «Καλημέρα σας καλή χρονιά σας/τώρα ήρθαμι στη γειτονιά σας/να τραγδήσουμι κι 'μείς του Λάζαρ'/ξύμνα Λάζαρι κι μην κοιμώσι/ήρθι η μάνα σου από την πόλη/σ' ίφιρι χαρτί κι κουμπολόι». Εκτός από αυτό, οι λαζαρίνες τραγουδούσαν παινέματα για να ευχαριστήσουν τους οικοδεσπότες και να εξασφαλίσουν περισσότερα φιλέματα.
Από το Πάσχα στα θερινά έργα
Όπως επισημαίνει η κ. Κοζιού-Κολοφωτιά, τα λαζαριάτικα κάλαντα σηματοδοτούσαν την έναρξη του Πασχαλιάτικου δεκαήμερου. Το Πάσχα εορταζόταν με λαμπρότητα, με τις εκκλησίες να γεμίζουν πιστούς που προσέρχονταν για το αναστάσιμο φως. Οι καραγκούνες χόρευαν τα πασχαλιάτικα σεργιάνια, ενώ στη συνέχεια συμμετείχαν και οι άνδρες, σχηματίζοντας δικό τους κύκλο στο κέντρο του χορού.
Με το τέλος των εορτών, οι Καραγκούνηδες επέστρεφαν στις αγροτικές τους ασχολίες, προετοιμάζοντας τα χωράφια για τη νέα σοδειά του θεσσαλικού κάμπου, μέχρι το φθινόπωρο και τη συγκομιδή.
Στη φωτογραφία: Ανοιξιάτικο τοπίο στον θεσσαλικό κάμπο – Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ/Α. Ζώης
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
