Η Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ (1926–2026) έφυγε από τη ζωή αφήνοντας πίσω της ένα ανεκτίμητο επιστημονικό και πνευματικό αποτύπωμα. Το έργο της τιμήθηκε δεόντως, ενώ η συμβολή της στην αντίσταση κατά του ναζισμού και η διεθνής πανεπιστημιακή της πορεία αναγνωρίστηκαν ευρέως. Όσοι συνεργάστηκαν μαζί της μίλησαν με θαυμασμό για την προσωπικότητά της και το πάθος της για τη γνώση.
Το στοιχείο που καθόρισε την αναγνώριση και τη φήμη της ήταν η καθοριστική συμβολή της στη σύγχρονη βυζαντινολογία. Η Αρβελέρ υπήρξε μια από τις σημαντικότερες μορφές του κλάδου, με διεθνή αποδοχή και επιρροή που ξεπέρασε τα ακαδημαϊκά όρια, αγγίζοντας τη δημόσια ιστορία και την ευρωπαϊκή ιστορική συνείδηση.
Ανάμεσα στα κορυφαία έργα της συγκαταλέγονται τα: Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα (1960), Το Βυζάντιο και η θάλασσα (1966), Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου (1971), Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη (1976), Η πολιτική ιδεολογία της βυζαντινής αυτοκρατορίας (1976, μτφ. Τ. Δρακοπούλου, Ψυχογιός) και Βυζαντινή γεωγραφία, ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου. Επίσης, τα Η Σμύρνη ανάμεσα σε δύο τουρκικές κατοχές (1975), Η διασπορά στο Βυζάντιο (1995), The Making of Europe (2000), Γιατί το Βυζάντιο (2010), Σας μιλώ για το Βυζάντιο (2014), Πόσο ελληνικό είναι το Βυζάντιο; Πόσο Βυζαντινοί οι Νεοέλληνες; (2016) και Μικρασία, καρδιά του ελληνισμού (2021).
Με το έργο αυτό, η Αρβελέρ απέρριψε τη δυτικοκεντρική θεώρηση του Βυζαντίου ως «παρακμιακού» κράτους, αναδεικνύοντας την αυτοκρατορία ως πολυεθνική, συνεκτική και ανθεκτική δύναμη, με ισχυρή διοικητική δομή και πλούσια πολιτισμική δυναμική.
Η προσέγγισή της ανέδειξε τη συνέχεια του ρωμαϊκού κράτους και τη σημασία της βυζαντινής πολιτικής σκέψης στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Η μεθοδολογία της χαρακτηρίστηκε από διεπιστημονικότητα, συνδυάζοντας ιστορία, φιλολογία, γεωγραφία και πολιτική θεωρία, με έμφαση στη ρητορική και ιδεολογική διάσταση των πηγών.
Μελετώντας την πολιτική ιδεολογία και τη γεωπολιτική του Βυζαντίου, η Αρβελέρ τοποθέτησε την αυτοκρατορία στο κέντρο του ευρωπαϊκού ιστορικού αφηγήματος, μακριά από περιθωριακές ή «ανατολίζουσες» αντιλήψεις. Η συμβολή της υπήρξε καθοριστική για τη διεθνή βιβλιογραφία και τη σύγχρονη ιστοριογραφική προσέγγιση.
Μέσα από το έργο και τη διδασκαλία της, η Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ δημιούργησε μια σχολή σκέψης που ενέπνευσε γενιές ιστορικών. Ο επιστημονικός, θεσμικός και δημόσιος λόγος της αναπροσανατόλισε ριζικά την εικόνα του Βυζαντίου, επηρεάζοντας μέχρι σήμερα τόσο την έρευνα όσο και τον δημόσιο διάλογο.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news