Τον τελευταίο καιρό παρακολουθούμε τις εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη (Τ.Ν.) με κομμένη την ανάσα. Ακούμε για τις όλο και πιο εντυπωσιακές δυνατότητες των ai agents και των chat bots, παίρνοντας μια γεύση από το ai gpt, που έχει γίνει πλέον ο σύμβουλος μας, σχεδόν για κάθε θέμα που μας απασχολεί.
Το βέβαιο είναι ότι κανείς δεν αμφισβητεί την αξία της Τ.Ν., που έχει ήδη προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες σε όλους τους τομείς της ζωής μας.
Παρ όλα αυτά, εύλογα ανησυχούμε για τις παρενέργειες της, όπως και για το ενδεχόμενο αυτονόμησης της ή χρήσης της έξω από τα όρια της ηθικής και του νόμου.
Ας πάρουμε μερικά παραδείγματα, για να καταλάβουμε ότι αυτοί οι φόβοι έχουν βάση, ξεκινώντας με μια είδηση που πέρασε στα “ψιλά”: Μια απο τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις Τ.Ν., η Anthropic, ζήτησε από την κυβέρνηση ηγεσία των ΗΠΑ, να μη χρησιμοποιεί τις τεχνολογίες της για την κατασκοπεία Αμερικανών πολιτών.
Είπε επίσης ότι το λογισμικό της δεν είναι απολύτως ασφαλές για να αυτονομήσει οπλικά συστήματα (π.χ. “περιπλανώμενα πυρομαχικά”) που θα επιλέγουν τους στόχους τους χωρίς επαρκή ανθρώπινη εποπτεία.
Με την ενέργειά της αυτή, η Anthropic, έφερε στην επιφάνεια το τεράστιο θέμα της ενδεχόμενης χρήσης της Τ.Ν. εκτός των ορίων της ηθικής.
Όμως, όπως ήταν αναμενόμενο, η κυβέρνηση Τραμπ απέρριψε το αίτημα της και την αντικατέστησε με άλλο προμηθευτή συστημάτων Τ.Ν. (την “Open AI”).
Απο την άλλη πλευρά, σύμφωνα με το FBI Internet Crime Report, οι απώλειες από κυβερνοεγκλήματα αυξήθηκαν κατά 33% το 2025, με το 83% αυτών να σχετίζεται με απάτες που ενισχύθηκαν από την Τ.Ν.
Ενδεικτικά, το μεξικάνικο καρτέλ Jalisco, χρησιμοποιούσε chatbots για την εξαπάτηση επενδυτών.
Να αναφέρουμε ακόμη, μια χαρακτηριστική περίπτωση deepfakes (2024), όπου ένας υπάλληλος πολυεθνικής εξαπατήθηκε σε τηλεσυνεδρίαση, στην οποία όλοι οι συμμετέχοντες ήταν ψηφιακά δημιουργήματα και μετέφερε $25 εκατομμύρια στους λογαριασμούς που του υποδείχθηκαν.
Κοντά σε αυτά, υπάρχει και ο κίνδυνος αυτονόμησης της Τ.Ν., που δεν είναι αμελητέος. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον ai agent “Rome” της Alibaba, που παραβίασε τους μηχανισμούς ασφαλείας, συνδέθηκε με εξωτερικό υπολογιστή και ξεκίνησε την εξόρυξη κρυπτονομισμάτων, χωρίς να έχει εντολή για κάτι τέτοιο.
Λίγους μήνες νωρίτερα, στο κοινωνικό δίκτυο “Moltbook” παρατηρήθηκε ότι ai agents συνομιλούσαν μεταξύ τους, σχολιάζοντας τις δουλειές που τους είχαν ανατεθεί.
Ευτυχώς, κάτι κινείται...
Τα πιο πάνω παραδείγματα, δίνουν κάποιες ενδείξεις για τη σκοτεινή πλευρά της Τ.Ν. και δείχνουν πόσο αναγκαίο είναι να διαμορφωθεί ένα παγκόσμιο δεοντολογικό πλαίσιο, με κανόνες που θα «εγγυώνται» την ασφαλή χρήση της και μάλιστα μέσα στα όρια του νόμου και της ηθικής. Ευτυχώς, κάτι αρχίζει να κινείται σε αυτό το μέτωπο.
Για παράδειγμα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θεσπίσει τον AI Act. Επίσης έχουν ξεκινήσει παράλληλες προσπάθειες απο πολλές χώρες, όπως φάνηκε π.χ. στη σύνοδο 100 χωρών στην Ινδία, τον περασμένο Φεβρουάριο.
Να πούμε ακόμη ότι ο ΟΗΕ ανακοίνωσε την ίδρυση ειδικής επιτροπής, με στόχο να αποτυπωθούν οι επιπτώσεις της Τ.Ν. στην οικονομική και κοινωνική ζωή όλων των χωρών και να προταθούν μέτρα αντιμετώπισης τους.
Η Παιδεία μένει πίσω
Το πρόβλημα είναι ότι, σε μια περίοδο που η Τ.Ν. εξελίσσεται ταχύτατα και προκαλεί πρωτόγνωρες ανατροπές στη ζωή μας, οι αντιδράσεις από κρίσιμες δομές της κοινωνίας είναι σχεδόν νωχελικές.
Ας πάρουμε για παράδειγμα την Παιδεία. Ενώ συζητάμε (σχεδόν καθημερινά) ότι τα αυριανά επαγγέλματα θα προϋποθέτουν πολύ διαφορετική υποδομή από τη σημερινή, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα συνεχίζουν να λειτουργούν με τα δεδομένα του παρελθόντος.
Δηλαδή, απλώς προσθέτουν κάποια καινούργια προγράμματα σπουδών ή να τροποποιούν την ύλη των υπαρχόντων, για να περιλάβουν σε αυτά την Τ.Ν., συνεχίζοντας όμως να επιδιώκουν τη μεταφορά έτοιμης γνώσης στους σπουδαστές. Συνεχίζουν επίσης να διατηρούν πολυετή προγράμματα σπουδών, ενώ οι εξελίξεις ακολουθούν ιλιγγιώδεις ρυθμούς.
Όμως, αυτή η τακτική μας οδηγεί σε μετωπική σύγκρουση με την πραγματικότητα και σε απώλεια πολύτιμου χρόνου από την προετοιμασία μας για τις μεγάλες αλλαγές.
Έστω και τώρα όμως, θα πρέπει να μετακινήσουμε το κέντρο βάρους της παιδείας από τη μεταφορά γνώσης στην καλλιέργεια κριτικής σκέψης, στην αντίληψη του πολυδιάστατου κοινωνικού και οικονομικού περιβάλλοντος, στην κατανόηση της τεχνολογίας και γενικότερα στην υποβοήθηση των σπουδαστών για την ανάπτυξη ικανοτήτων που θα επιτρέπουν την τιθάσευση και αξιοποίηση της Τ.Ν. για το γενικότερο καλό.
Μάλιστα, αυτό πρέπει να ξεκινά τουλάχιστον από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αν όχι από το Δημοτικό.
Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, στην επερχόμενη εποχή της Τ.Ν., η Παιδεία χρειάζεται περισσότερο τις μεθόδους του Σωκράτη (“μαιευτική”), του Πλάτωνα (“διαλεκτική”), του Αριστοτέλη (“επαγωγική”) και του Ηράκλειτου (“αινιγματική”), παρά τις μεθόδους των φημισμένων πανεπιστημίων των ΗΠΑ.
Μπορούμε να ελπίζουμε;
Όπως ήδη είπαμε, η τεχνολογία εξελίσσεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα, για αυτό, οι μεγάλες ανατροπές είναι πολύ κοντά.
Ο κόσμος του 2040 θα διαφέρει σημαντικά από τον σημερινό και είναι στο χέρι μας να τον κάνουμε καλύτερο, περιορίζοντας τις αρνητικές παρενέργειες της Τ.Ν. και αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματα της.
Αυτό που επείγει τώρα, είναι να επιταχύνουμε την προσαρμογή μας στη νέα πραγματικότητα και ταυτόχρονα να κλείσουμε τις ρωγμές από τις οποίες μπορούν να εισχωρήσουν ανεπιθύμητες και ανεξέλεγκτες καταστάσεις για την ανθρωπότητα.
Γιατί, αν αδρανήσουμε, η Τ.Ν. θα χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία μηχανισμών συγκέντρωσης ισχύος, διεύρυνσης ανισοτήτων, αποδυνάμωσης της δημοκρατίας και ουσιαστικής υποδούλωσης των πολλών στους λίγους.
Από εμάς εξαρτάται αν ο αυριανός κόσμος θα είναι καλύτερος ή χειρότερος. Οι μηχανές, όσο κι αν βελτιώνονται, δεν θα γίνουν εξυπνότερες από τον άνθρωπο. Γι αυτό, το μέλλον δεν θα το γράψουν οι αλγόριθμοι, αλλά οι επιλογές μας.
*Ο κ. Μιχάλης Γκλεζάκος είναι καθηγητής Χρηματοοικονομικής.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
