Το σχέδιο της ΑΑΔΕ για την αντιμετώπιση της «σκιώδους» φοροδιαφυγή

Στο στόχαστρο της ΑΑΔΕ τίθεται η «σκιώδης» φοροδιαφυγή, η οποία συντελείται με την απόλυτη εκμετάλλευση των «παραθύρων» που αφήνει η φορολογική νομοθεσία και φαινομενικά οι κινήσεις μοιάζουν καθ΄ όλα νομότυπες.

Πρόκειται για τεχνικές αποφυγής πληρωμής του φόρου, οι οποίες είναι στα όρια της φοροδιαφυγής, καθώς δεν παραβιάζεται ευθέως η φορολογική νομοθεσία, αλλά παρατηρείται πως οι κινήσεις του φυσικού ή του νομικού προσώπου έχουν ως αποκλειστικό στόχο τη φοροαποφυγή.

Αποκαλούνται «τεχνικές διευθετήσεις» ή «καταχρήσεις» της φορολογικής νομοθεσίας και η διαφορά από την κλασική φοροδιαφυγή έγκειται στο ότι δεν αποκρύπτεται εισόδημα, καθώς δηλώνονται κανονικά τα εισοδήματα, αλλά χρησιμοποιούνται τεχνικές για να αποφευχθεί η πληρωμή του αναλογούντος φόρου.

Οι πρακτικές της φοροαποφυγής, είναι μέθοδοι που δεν γίνονται εύκολα αντιληπτές με την πρώτη ματιά, ειδικά εάν εξεταστούν ως μεμονωμένο γεγονός και για να διαπιστωθεί ότι υποκρύπτεται μεθόδευση, απαιτούνται ευρύτεροι έλεγχοι και συνδυασμός και συσχέτιση συναλλαγών.

Εφόσον η εφορία πειστεί ότι υφίσταται «τεχνική διευθέτηση», δηλαδή εντοπίσει «μη συνήθεις» πρακτικές επιβάλει τους φόρους που απέφυγε αρχικά ο φορολογούμενος καθώς και τα πρόστιμα, όπως αναφέρουν οι διατάξεις του νέου Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας.

Παραδείγματα

Ενδεικτικά παραδείγματα «τεχνικών διευθετήσεων» ή «καταχρήσεων» είναι τα ακόλουθα:

1. Η δωρεά από τέκνο σε γονέα και εν συνεχεία δωρεά από αυτόν τον γονέα σε άλλο τέκνο, προκειμένου να αποφευχθεί φόρος δωρεάς για συναλλαγή από αδελφό σε αδελφό. Και οι δύο συναλλαγές είναι νομότυπες, τόσο η δωρεά από το τέκνο Α στον πατέρα, για την οποία δεν οφείλεται φόρος όσο και η δωρεά από τον πατέρα στο τέκνο Β, για την οποία επίσης δεν οφείλεται φόρος, εφόσον το ποσό της δωρεάς είναι μέχρι 800.000 ευρώ. Όμως, αν συνδυαστούν οι δύο συναλλαγές, προκύπτει ότι απώτερος στόχος των συναλλασσόμενων, ήταν η δωρεά από αδελφό σε αδελφό μέσω του πατέρα των δύο τέκνων. Αν η δωρεά γινόταν απευθείας από αδελφό σε αδελφό, θα καταλογίζονταν στο ποσό φόρος δωρεάς, ύψους 20% και με την τριγωνική συναλλαγή αποφεύχθηκε, προσωρινά, μέχρι να την εντοπίσει η εφορία, να τη χαρακτηρίσει «τεχνική διευθέτηση» και να επιβάλει τον φόρο που αρχικά αποφεύχθηκε συν πρόστιμο έως και 50% επί του φόρου.
2. Η παρεμβολή φυσικών προσώπων, κατά την πώληση ακινήτων που ανήκουν σε εταιρείες. Ειδικότερα τεχνική διευθέτηση είναι η ανέγερση και η πώληση, από φυσικό πρόσωπο, ακινήτου το οποίο στην πραγματικότητα ανήκει σε νομικό πρόσωπο, προκειμένου να μην φορολογηθεί έσοδο από επιχειρηματική δραστηριότητα. Επίσης, η μίσθωση ακινήτου από φυσικό πρόσωπο σε εταιρεία και εν συνεχεία υπεκμίσθωση ακινήτου από την εταιρεία προκειμένου να αποφευχθεί η φορολογία εκμισθώσεων για τα φυσικά πρόσωπα.
3. Μεταβίβαση ακινήτου από εταιρία σε μέτοχο (τίμημα 330.000 ευρώ) και μεταπώληση από τον μέτοχο σε τετραπλάσιο τίμημα (1.200.000 ευρώ) την ίδια ημέρα (20/12/2021), σύμφωνα με υπόθεση που έφτασε στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών. Η πώληση στον μέτοχο πραγματοποιήθηκε τεχνηέντως προκειμένου η εν λόγω εταιρεία να φορολογηθεί για τη μεταβίβαση του ακινήτου σε αξία μικρότερη και να αποφύγει πληρωμή φόρου καθώς η εν λόγω πράξη δεν είχε ανάληψη επιχειρηματικού κινδύνου. Ταυτόχρονα, η μεταφορά της φορολογητέας ύλης του πραγματικού τιμήματος μεταβίβασης της υπό κρίση κατοικίας, ύψους 1.200.000,00 ευρώ από την συνδεδεμένη εταιρεία, στην προσωπική δήλωση φορολογίας εισοδήματος του μετόχου της, διενεργήθηκε λαμβάνοντας υπόψη τη μη δυνατότητα φορολόγησης του εν λόγω φυσικού προσώπου με την επιβολή φόρου υπεραξίας ο οποίος αναβάλλεται διαρκώς, αλλά και να αποφύγει τη φορολόγηση ως κέρδος από επιχειρηματική δραστηριότητα. Επιπλέον, ο μέτοχος – φυσικό πρόσωπο  εμφανίζεται ότι απέκτησε αφορολόγητο διαθέσιμο κεφάλαιο προκειμένου για την μελλοντική κάλυψη αντικειμενικών δαπανών και δαπανών απόκτησης περιουσιακών στοιχείων.
4. Η ίδρυση εταιρείας σε άλλη χώρα της ΕΕ, με χαμηλότερους συντελεστές φορολογίας των κερδών (Κύπρος, Βουλγαρία, Μάλτα) και η τιμολόγηση μέσω αυτής της εμπορικής δραστηριότητας της ελληνικής εταιρείας συνιστά «τεχνητή διευθέτηση», αφού η πρακτική αυτή δεν δικαιολογείται επιχειρηματικά, παρά σκοπό έχει την αποφυγή της φορολόγησης στην Ελλάδα.
5. Αντιπρόεδρος Δ.Σ. εταιρείας απολύθηκε και του καταβλήθηκε αποζημίωση απόλυσης (ως μισθωτός) υψηλότερη της κανονικής. Λίγο αργότερα, ο μισθωτός επαναπροσλήφθηκε στην ίδια εταιρεία, αλλά χωρίς να επιστρέψει το ποσό της αποζημίωσης απόλυσης. Η ΑΑΔΕ χαρακτήρισε την τακτική αυτή «τεχνητή διευθέτηση» και δεν αναγνώρισε τη σχετική δαπάνη στην εταιρεία.
6. Προκειμένου για τη χρηματοδότηση εταιρείας εγκατεστημένη στη χώρα Α, από εταιρεία στη χώρα Β παρεμβάλλεται τρίτη εταιρεία στη χώρα Γ, ώστε να εκμεταλλευτεί τις ευνοϊκότερες διατάξεις της Σύμβασης Αποφυγής Διπλής Φορολογίας μεταξύ Β και Γ (π.χ. μειωμένος ή και μηδενικός συντελεστής παρακράτησης επί του εισοδήματος των καταβαλλόμενων τόκων.)

Τι λέει ο ΚΦΔ για τις «καταχρήσεις» και τις τεχνικές «διευθετήσεις»

Σύμφωνα με τον επικαιροποιημένο Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, ισχύει ένας Γενικός κανόνας απαγόρευσης «καταχρήσεων» σύμφωνα με τον οποίο «κατά τον προσδιορισμό του φόρου, η Φορολογική Διοίκηση δεν λαμβάνει υπόψη τυχόν διευθέτηση ή σειρά διευθετήσεων οι οποίες, έχοντας συσταθεί με κύριο σκοπό ή με έναν από τους κύριους σκοπούς την απόκτηση φορολογικού πλεονεκτήματος που ματαιώνει το αντικείμενο ή τον σκοπό των εφαρμοστέων φορολογικών διατάξεων, δεν είναι γνήσιες, συνεκτιμώμενων όλων των σχετικών στοιχείων και περιστάσεων».

Ως «διευθέτηση» νοείται κάθε συναλλαγή, δράση, πράξη, συμφωνία, επιχορήγηση, συνεννόηση, υπόσχεση, δέσμευση ή γεγονός. Μια διευθέτηση μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερα από ένα στάδια ή μέρη.

Η διευθέτηση ή σειρά διευθετήσεων είναι μη γνήσια στον βαθμό που δεν τίθεται σε εφαρμογή για βάσιμους εμπορικούς λόγους που απηχούν την οικονομική πραγματικότητα. Για τον καθορισμό του γνήσιου ή μη χαρακτήρα μιας διευθέτησης ή σειράς  διευθετήσεων, η Φορολογική Διοίκηση εξετάζει αν αυτές αφορούν μία ή περισσότερες από τις εξής, ενδεικτικώς απαριθμούμενες, καταστάσεις:

• ο νομικός χαρακτηρισμός των μεμονωμένων σταδίων από τα οποία αποτελείται μια διευθέτηση είναι ασυμβίβαστος με τη νομική υπόσταση της διευθέτησης στο σύνολό της,
• η διευθέτηση ή σειρά διευθετήσεων εφαρμόζεται κατά τρόπο που δεν συνάδει με μια συνήθη επιχειρηματική συμπεριφορά,
• η διευθέτηση ή σειρά διευθετήσεων περιλαμβάνει στοιχεία που έχουν ως αποτέλεσμα την αλληλοαντιστάθμιση ή την αλληλοακύρωσή τους,
• η σύναψη συναλλαγών είναι κυκλικού χαρακτήρα,
• η διευθέτηση ή σειρά διευθετήσεων οδηγεί σε σημαντικό φορολογικό πλεονέκτημα αλλά αυτό δεν αντανακλάται στους επιχειρηματικούς κινδύνους, τους οποίους αναλαμβάνει ο φορολογούμενος, ή στις ταμειακές ροές του,
• το αναμενόμενο περιθώριο κέρδους πριν από τον φόρο είναι σημαντικό σε σύγκριση με το ύψος του αναμενόμενου φορολογικού πλεονεκτήματος.

Όταν διευθετήσεις ή σειρά διευθετήσεων κρίνονται μη γνήσιες, τότε η φορολογική υποχρέωση, συμπεριλαμβανομένων σχετικών κυρώσεων, υπολογίζεται βάσει των διατάξεων που θα τύγχαναν εφαρμογής εν απουσία της εν λόγω διευθέτησης.