Η τεχνολογία μετασχηματίζει όχι μόνο την καθημερινότητα αλλά και τον τρόπο που λειτουργεί η γλώσσα, επηρεάζοντας τις σημασίες των λέξεων και τον δημόσιο λόγο. Αυτό επισήμανε η Νικολέττα Τσιτσανούδη - Μαλλίδη, Κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών Αγωγής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, στην ομιλία της με τίτλο «Η ελληνική γλώσσα σε εποχές κρίσης και ψηφιακής κυριαρχίας» στο Aristotle Innovation Forum.
Η κ. Τσιτσανούδη - Μαλλίδη ανέλυσε πώς οι κρίσεις, τα μέσα ενημέρωσης και η ψηφιακή κυριαρχία επαναπροσδιορίζουν τη γλώσσα, δημιουργώντας νέες σημασίες και όρους. Όπως εξήγησε, σε περιόδους κρίσης η γλώσσα λειτουργεί ως εργαλείο διαμόρφωσης συναίνεσης και συμμόρφωσης, ιδιαίτερα σε συνθήκες φόβου και αβεβαιότητας. «Με βάση τις αρχές της σύγχρονης γλωσσολογικής επιστήμης, μελετούμε τις γλωσσικές κατασκευές που προέρχονται από πολιτικά και οικονομικά κέντρα εξουσίας», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η πανεπιστημιακός στάθηκε ιδιαίτερα στις μεταβολές των σημασιών γνωστών λέξεων και στη δημιουργία νέων όρων. Ενδεικτικά ανέφερε λέξεις όπως «lockdown», «καραντίνα», «ατομική ευθύνη» και «κοινωνική αποστασιοποίηση», που κυριάρχησαν την περίοδο της πανδημίας, καθώς και εκείνες που συνδέθηκαν με την οικονομική κρίση και τα μνημόνια.
Όπως είπε, οι νέες λέξεις μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλεία εξουσίας ή ως μορφές κοινωνικής αντίδρασης. «Σε περιόδους κρίσης παρατηρείται το φαινόμενο να αλλάζουν μέσα σε μία νύχτα οι σημασίες γνωστών λέξεων, ενώ παράλληλα εμφανίζονται νεολογισμοί», σημείωσε, υπογραμμίζοντας τον ρόλο των κοινωνικών δικτύων που επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία μέσω λογοπαιγνίων και σατιρικών εκφράσεων.
Η «Φοβογλώσσα» και η δύναμη των λέξεων
Αναφερόμενη στο βιβλίο «φοβογλώσσα», που συνέγραψε με τον Νικόλα Πρεβελάκη, η κ. Τσιτσανούδη - Μαλλίδη εξήγησε ότι ο όρος περιγράφει τη γλώσσα του φόβου που αναδύεται σε περιόδους κρίσεων. «Εισάγαμε τον όρο “φοβογλώσσα” για να δείξουμε την επιδέξια εκμετάλλευση γλωσσικών μορφών με στόχο την επιβολή συγκεκριμένων στάσεων και συμπεριφορών», ανέφερε.
Σύμφωνα με την ίδια, καθοριστικό ρόλο παίζουν και οι μεταφορές που χρησιμοποιούνται στον δημόσιο λόγο. Κατά την πανδημία, για παράδειγμα, κυριάρχησαν εκφράσεις όπως «πόλεμος με τον αόρατο εχθρό», ενώ στην κλιματική κρίση επικρατούν λέξεις που παραπέμπουν σε καταστροφή και απειλή.
Νέες λέξεις για νέες κρίσεις
Η πανεπιστημιακός μίλησε ακόμη για τα «λεξιλόγια σε αναμονή», επισημαίνοντας ότι κάθε νέα κρίση δημιουργεί νέο γλωσσικό υλικό. Ανέφερε όρους όπως «ρύποι», «ανθρακικός προϋπολογισμός», «αέρια του θερμοκηπίου» και «αύξηση θερμοκρασίας», που εντάσσονται πλέον στην καθημερινή χρήση.
Τέλος, τόνισε ότι η τεχνολογία αλλάζει τη σημασία λέξεων που κάποτε συνδέονταν αποκλειστικά με τη φύση, όπως η λέξη «cloud», η οποία πλέον παραπέμπει στην αποθήκευση δεδομένων στο διαδίκτυο. Η κ. Τσιτσανούδη - Μαλλίδη προειδοποίησε ότι οι συνεχείς γλωσσικές μεταβολές επηρεάζουν και την εκπαίδευση, καθώς οι μαθητές δυσκολεύονται να προσεγγίσουν κριτικά τον δημόσιο λόγο. «Η γλώσσα του φόβου και η εργαλειοποίησή της δεν εντοπίζονται αποκλειστικά στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, αλλά εξαπλώνονται ταχύτατα στα κοινωνικά δίκτυα», κατέληξε.
Φωτογραφία: ΑΠΕ-ΜΠΕ
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
