Γιατί καθυστερεί να εμφανιστεί στην αντλία η μείωση των τιμών στα καύσιμα

Μπορεί οι τιμές των καυσίμων στην ελληνική αντλία να εκτινάχθηκαν μέσα σε λίγες ώρες μετά το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν, ωστόσο, παρότι η διεθνής τιμή του Brent έχει πλέον επιστρέψει σε προ κρίσης επίπεδα, οι Έλληνες οδηγοί εξακολουθούν να βλέπουν τις μειώσεις στις αντλίες να έρχονται με αργούς ρυθμούς ή και καθόλου.

Πρόκειται για ένα φαινόμενο που επαναλαμβάνεται σχεδόν σε κάθε διεθνή αναταραχή στην αγορά ενέργειας, με τους οικονομολόγους να το περιγράφουν με τον όρο «rockets and feathers».

Κυριολεκτικά σημαίνει πως οι τιμές ανεβαίνουν σαν πύραυλος, αλλά πέφτουν σαν πούπουλο, δηλαδή οι αυξήσεις μεταφέρονται σχεδόν άμεσα στη λιανική, ενώ οι μειώσεις χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να φτάσουν στον τελικό καταναλωτή.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει παρανομία ή αισχροκέρδεια, αλλά μία σειρά  παραγόντων όπως η δομή της αγοράς, η ζήτηση, και ειδικά στην ελληνική περίπτωση, το μεγάλο βάρος της φορολογίας, μπορεί να καθυστερήσουν τη μεταφορά των μειώσεων στην αντλία, δημιουργώντας στους καταναλωτές την αίσθηση ότι οι τιμές έχουν μείνει «κολλημένες».

Οι λόγοι που καθυστερούν τις μειώσεις στην αντλία

Σύμφωνα με όσα αναφέρει στο Business Daily ο Νίκος Παπαγεωργίου, πρόεδρος των Πρατηριούχων - Εμπόρων Καυσίμων Αττικής, «η ελληνική αγορά καυσίμων βρίσκεται σε μια φάση όπου η διεθνής μεταβλητότητα παραμένει υψηλή. Ωστόσο, το αρχικό σοκ από τις γεωπολιτικές εξελίξεις έχει πλέον απορροφηθεί».

Η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών μεταφέρεται στην ελληνική αγορά με καθυστέρηση, λόγω των αποθεμάτων, καθώς οι εταιρείες εμπορίας και τα πρατήρια δεν αγοράζουν καύσιμα καθημερινά στις νέες τιμές.

Μην ξεχνάμε ότι μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ χρησιμοποιήθηκαν εναλλακτικές διαδρομές όδευσης του αργού προς την Ευρώπη, με τις μακρύτερες διαδρομές να ανεβάζουν αισθητά το κόστος.

Επομένως, μια άμεση μείωση της λιανικής θα σήμαινε ότι θα πουλούσαν κάτω από το κόστος αγοράς τους. Έτσι, η αποκλιμάκωση μεταφέρεται σταδιακά, καθώς ανανεώνονται τα αποθέματα.

Επιπλέον, θυμίζουμε πως τα ελληνικά διυλιστήρια αντικατέστησαν ποσότητες αργού που έπαιρναν από τις χώρες του Κόλπου με φορτία από άλλες χώρες του κόσμου, συχνά ακριβότερες.

Παράλληλα, στη χώρα μας η διαμόρφωση της τελικής τιμής στην αντλία δεν επηρεάζεται αποκλειστικά από την τιμή του Brent, καθώς πάνω από το μισό της τιμής αφορά φόρους (ΦΠΑ και Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης).

Σύμφωνα με τον κ. Παπαγεωργίου, «καθοριστικός είναι και ο παράγοντας της ισοτιμίας ευρώ - δολαρίου, καθώς όλες οι διεθνείς συναλλαγές πετρελαίου πραγματοποιούνται σε δολάρια. Ένα ισχυρότερο δολάριο συνεπάγεται υψηλότερο κόστος εισαγωγής καυσίμων για τις ευρωπαϊκές χώρες».

Ωστόσο, δεν πρέπει να αγνοούμε ότι όλο αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο έντονης πίεσης στη ζήτηση καυσίμων, η οποία διαμορφώνεται από δύο διακριτές παραμέτρους. Αφενός την κορύφωση της τουριστικής κίνησης και αφετέρου την έναρξη της θερινής περιόδου διακοπών για τους Έλληνες οδηγούς, που αυξάνει σημαντικά τις μετακινήσεις στο οδικό δίκτυο.

Και είναι αναμενόμενο όταν η ζήτηση παραμένει τόσο ισχυρή, οι εταιρείες να έχουν μικρότερη πίεση να μειώσουν άμεσα τις τιμές, ακόμη και αν η διεθνής τιμή του πετρελαίου έχει αρχίσει να υποχωρεί.

Όπως εξηγεί ο Νίκος Παπαγεωργίου, η διαφορά μεταξύ της τιμής του αργού πετρελαίου και της τιμής των διυλισμένων προϊόντων που παράγονται από αυτό, όπως η βενζίνη και το πετρέλαιο, ονομάζεται crack spread.

Σύμφωνα με τον ίδιο, «το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα έντονο στη βενζίνη. Όταν η ζήτησή της αυξάνεται, όπως συμβαίνει τους θερινούς μήνες λόγω των αυξημένων μετακινήσεων και του τουρισμού, ή όταν περιορίζεται η παραγωγή από τα διυλιστήρια, το crack spread διευρύνεται».

Ως αποτέλεσμα, η τιμή της βενζίνης μπορεί να αυξηθεί ή να παραμείνει σε υψηλά επίπεδα, ακόμη και αν η τιμή του Brent παραμένει σταθερή ή υποχωρεί.

Μία στις τέσσερις αντλίες «κλέβει»

Βέβαια, τα παραπάνω δεν αναιρούν πως υπάρχουν και περιπτώσεις σοβαρής αισχροκέρδειας από την πλευρά των πρατηρίων καυσίμων.

Θυμίζουμε πως πρόσφατη έρευνα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, που εκπονήθηκε για λογαριασμό του Συνδέσμου Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών (ΣΕΕΠΕ), έδειξε ότι ένα ποσοστό 23,1% των αντλιών, δηλαδή ένα στα τέσσερα πρατήρια καυσίμων, «κλέβει», με τους καταναλωτές να εξακολουθούν να πληρώνουν περίπου 400 εκατ. ευρώ κάθε χρόνο για καύσιμο που δεν μπαίνει ποτέ στο ρεζερβουάρ τους.

Το ΕΜΠ ερεύνησε ένα δείγμα 200 αντλιών (130 στην Αθήνα, 70 στην Θεσσαλονίκη) κατά την περίοδο Μαρτίου-Απριλίου 2026 και το καύσιμο που μετρήθηκε σε κάθε περίπτωση, ήταν η απλή αμόλυβδη βενζίνη.

Σε 2-3 εβδομάδες η επιστροφή στα προ κρίσης επίπεδα

Συγκρίνοντας τις τιμές πριν και μετά τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, στην αμόλυβδη βενζίνη η μέση λιανική τιμή αυξήθηκε από περίπου 1,73 ευρώ στα 2,10 ευρώ ανά λίτρο, σημειώνοντας άνοδο της τάξης του 21%.

Η μεγαλύτερη μεταβολή καταγράφηκε στην τιμή του διυλιστηρίου, η οποία αυξήθηκε κατά 49%, αντανακλώντας το υψηλότερο κόστος προμήθειας, ενώ το περιθώριο εμπορίας ενισχύθηκε κατά 16% και η φορολογική επιβάρυνση κατά περίπου 7%.

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφηκε και στο ντίζελ κίνησης. Η μέση τιμή λιανικής αυξήθηκε από περίπου 1,48 ευρώ σε 1,77 ευρώ ανά λίτρο, παρουσιάζοντας άνοδο 20%.

Το διάστημα 24 Ιουνίου με 1η Ιουλίου η αμόλυβδη βενζίνη 100 οκτανίων σημείωσε ελάχιστη μείωση. Αντιθέτως, η απλή αμόλυβδη και το πετρέλαιο κίνησης όχι μόνο δεν μειώθηκαν, αλλά τσίμπησαν λίγο προς τα πάνω, όπως αποτυπώνεται και στον παρακάτω πίνακα, με βάση στοιχεία από το Παρατηρητήριο Τιμών Υγρών Καυσίμων του υπουργείου Ανάπτυξης.                       
                    

Όπως εκτιμά ο κ. Παπαγεωργίου, «αν δεν υπάρξει άλλη αναστάτωση σταδιακά μετά από δύο με τρεις εβδομάδες θα δούμε να ομαλοποιείται και η ελληνική αγορά και να φτάσουμε στα επίπεδα προ πολέμου».

Στα επίπεδα Μαΐου η ζήτηση για καύσιμα τον Ιούνιο

Σύμφωνα με όσα ανέφερε τη Δευτέρα ο ΣΕΕΠΕ τον Μάρτιο του 2026 η ζήτηση βενζίνης και πετρελαίου κίνησης αυξήθηκε κατά 0,7%, τον Απρίλιο η βενζίνη υποχώρησε κατά 5% και το ντίζελ κατά 1%, τον Μάιο η βενζίνη μειώθηκε κατά 4,9% και το ντίζελ κατά περίπου 4%.

Όσον αφορά τον Ιούνιο εκτιμούν ότι και εκείνος έκλεισε στα επίπεδα Μαϊου.

Έληξε το πλαφόν, περαιτέρω πτώση τιμών λόγω ανταγωνισμού

Αξίζει να σημειώσουμε πως στις 30 Ιουνίου έληξε το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, που βρισκόταν σε ισχύ από το 2022 εξαιτίας της ενεργειακής κρίσης μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και παρέμενε σε ισχύ ακόμη και όταν οι διεθνείς τιμές επέστρεψαν σε προ κρίσης επίπεδα, απειλώντας τη βιωσιμότητα του κλάδου και αυξάνοντας τα φαινόμενα παραβατικότητας.

Θυμίζουμε πως σύμφωνα με όσα ανέφερε σε πρόσφατη συνέντευξη τύπου ο Γιάννης Αληγιζάκης, πρόεδρος του ΣΕΕΠΕ, η διατήρηση του πλαφόν για σχεδόν πέντε χρόνια αποτελεί πανευρωπαϊκή πρωτιά και όχι μόνο δεν συγκράτησε τις τιμές όσο αναμενόταν, αλλά επιβάρυνε σημαντικά τις νόμιμες επιχειρήσεις του κλάδου, πολλές εκ των οποίων πουλήθηκαν σε παραβατικούς πρατηριούχους.

Δεδομένων των παραπάνω η λήξη της ισχύος του πλαφόν αποτιμάται θετικά από τον κλάδο των πρατηριούχων με τον Νίκο Παπαγεωργίου να αναφέρει πως «είναι πολύ θετικό, γιατί ψυχολογικά η αγορά λειτουργεί στο κατώτατο όριο όταν αυτό τίθεται από την πολιτεία.

Τώρα, λοιπόν, η αγορά θα είναι ελεύθερη όσον αφορά την τιμολογιακή πολιτική των πρατηρίων και αυτό θα είναι υπέρ των καταναλωτών. Θα δούμε μία μείωση της τάξεως των 2 με 3 λεπτά το λίτρο, η οποία θα οφείλεται στον ανταγωνισμό».