Μια ομάδα εφήβων από διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς συναντάται στο διαπολιτισμικό φυτώριο όπερας Co-OPERAtive της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, όπου το θέατρο, η μουσική και η κίνηση γίνονται γέφυρα επικοινωνίας. Κορίτσια και αγόρια, Έλληνες και ανήλικοι μετανάστες, συμμετέχουν σε ένα κοινό εργαστήριο που προάγει τη συνεργασία, την εμπιστοσύνη και την ένταξη μέσα από τη δημιουργική διαδικασία.
Το πρόγραμμα Co-OPERAtive επιστρέφει για έκτη χρονιά, συνεχίζοντας μια επιτυχημένη πορεία που έχει αναδείξει τη δύναμη της τέχνης ως μέσο κοινωνικής συνοχής και καλλιτεχνικής έκφρασης. Εφήβοι 14 έως 18 ετών από σχολεία και γειτονιές της Αττικής συμμετέχουν σε εβδομαδιαία εργαστήρια υπό την καθοδήγηση έμπειρων καλλιτεχνών και παιδαγωγών, με στόχο τη δημιουργία ενός πρωτότυπου έργου μουσικού θεάτρου.
Η τέχνη ως ασφαλής χώρος έκφρασης
Όπως ανέφεραν οι συντελεστές στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, το θέατρο λειτουργεί ως ασφαλές πεδίο επεξεργασίας εμπειριών για ανήλικους μετανάστες που φέρουν τραυματικές μνήμες. Μέσα από τη σωματική έκφραση και τη συλλογική δράση, τα παιδιά μαθαίνουν να διαχειρίζονται συναισθήματα φόβου ή αποξένωσης, χωρίς να χρειάζεται να αφηγηθούν άμεσα το τραύμα τους. Η θεατρική διαδικασία ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας και ανήκειν, ενώ συμβάλλει ουσιαστικά στην κοινωνική ένταξη.
«Δεδομένου ότι αυτό είναι μόλις το όγδοο εργαστήριο μέσα στη χρονιά, νομίζω ότι βασικά προσπαθούμε σε αυτή τη φάση, κυρίως, να γίνουμε ομάδα», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η σκηνοθέτης Σοφία Βγενοπούλου. Όπως εξηγεί, στόχος είναι να αξιοποιηθούν οι διαφορές των παιδιών ως δημιουργικό στοιχείο που ενώνει και όχι που χωρίζει, καλλιεργώντας την περιέργεια και τη διάθεση για σύνδεση.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δραματοποιημένα μουσικά παιχνίδια, αυτοσχεδιασμούς και ασκήσεις σώματος, οδηγώντας σταδιακά στη σύνθεση ενός έργου που αναδεικνύει τη συλλογική φαντασία και τη μεταμορφωτική δύναμη της συνεργασίας. «Το στοίχημα που δίνουμε είναι ότι θα νιώσουν ασφάλεια και τη γοητεία που ασκεί η ομάδα», σημειώνει η κ. Βγενοπούλου, υπογραμμίζοντας τη σημασία του ανήκειν για τους εφήβους.
Έμπνευση από τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες
Η φετινή θεματική του Co-OPERAtive αντλεί έμπνευση από τα διηγήματα του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και τον μαγικό ρεαλισμό. Οι συμμετέχοντες καλούνται να δημιουργήσουν, μέσα από μουσική και σωματική έκφραση, ένα πολυεπίπεδο σκηνικό σύμπαν που αποτυπώνει τις δικές τους εμπειρίες και καλλιτεχνικές φωνές.
«Δεν θα γίνουμε performers. Δεν θα είναι οι θεατές. Είναι συνδημιουργοί», τονίζει η σκηνοθέτης, εξηγώντας ότι το εργαστήριο δίνει στα παιδιά χώρο να επινοήσουν και να δημιουργήσουν συλλογικά. Η ίδια προσθέτει ότι το μεγαλύτερο κέρδος δεν είναι μόνο το τελικό έργο, αλλά η εμπειρία της ομαδικής λειτουργίας: «Είναι σαν μια βρυσούλα που άμα ξεδιψάσεις μια φορά, μετά θα ξέρεις πώς να την ξαναβρείς».
Το παιχνίδι ως εργαλείο σύνδεσης
Το θεατρικό παιχνίδι αποτελεί βασικό εργαλείο της διαδικασίας. Ένας από τους συμμετέχοντες το περιγράφει σαν «κυνήγι θησαυρού», όπου η φωνή του άλλου γίνεται οδηγός προς τη «λάμψη του θησαυρού». Μέσα από τέτοιες ασκήσεις, τα παιδιά μαθαίνουν να εμπιστεύονται, να εκφράζονται και να συνδέονται χωρίς λόγια.
Η εκπαιδευτικός Τζένη Τόλου από την ΜΚΟ Ευρωπαϊκή Έκφραση επισημαίνει ότι για τους ασυνόδευτους ανήλικους, η ολοκλήρωση ενός δημιουργικού έργου είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς στις ζωές τους κυριαρχεί η αβεβαιότητα. «Το ότι ολοκληρώνουν κάτι στο τέλος της χρονιάς είναι πολύ σημαντικό», αναφέρει, προσθέτοντας ότι πολλοί από τους συμμετέχοντες δεν είχαν ποτέ πριν επαφή με το θέατρο.
Σε έναν κόσμο που συχνά ορίζει τα παιδιά μέσα από ετικέτες, το Co-OPERAtive ανοίγει έναν δρόμο συνύπαρξης και συνδημιουργίας. Εκεί όπου η φωνή κάθε παιδιού έχει αξία και η διαφορετικότητα γίνεται πηγή έμπνευσης. Το τελικό έργο θα παρουσιαστεί τον Μάιο του 2026 στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.