«Τριγμούς» στο αναπτυξιακό story των τραπεζών προκαλεί ο Άρειος Πάγος

Τριγμούς στο αναπτυξιακό story των τραπεζών προκαλεί η απόφαση του Αρείου Πάγου για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων των δανείων του νόμου Κατσέλη.

Η επενδυτική κοινότητα ανησυχεί όχι τόσο για την άμεση οικονομική ζημιά αλλά για τις ευρύτερες επιπτώσεις της απόφασης και την ανατροπή ενός κομβικού τραπεζικού κανόνα, που ισχύει σε όλο τον δυτικό κόσμο, από το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας.

Τις τελευταίες δυο εβδομάδες τα τμήματα επενδυτικών σχέσεων των τραπεζών έχουν δεχθεί καταιγισμό ερωτήσεων για την απόφαση του Αρείου Πάγου, τι ακριβώς σημαίνει, ποιες είναι οι επιπτώσεις και τι άλλο θα μπορούσε να προκύψει.

Χθες οι τραπεζικές μετοχές υποχώρησαν σε ποσοστό -3,48% ενώ οι απώλειες του δείκτη των τραπεζών μετά την ανακοίνωση της απόφασης του Αρείου Πάγου φτάνουν το -9%.

Υπενθυμίζεται ότι στις 5 Φεβρουαρίου ο Άρειος Πάγος αποφάσισε ότι οι τόκοι των δανείων που υπάγονται στον νόμο Κατσέλη θα πρέπει να υπολογίζονται στη μηνιαία δόση και όχι στο συνολικό υπόλοιπο της οφειλής. 

Η απόφαση καταστρατηγεί βασικούς διεθνείς τραπεζικούς κανόνες και πρακτικά καθιστά άτοκη την αποπληρωμή των δανείων του ν. Κατσέλη. Γεγονός που παραπέμπει στην ισλαμική τραπεζική, η οποία απαγορεύει τον τόκο, ωστόσο και εκεί αποδίδεται αμοιβή και κέρδη στον πιστωτή από τη χρήση του κεφαλαίου.

Στελέχη τραπεζών σημειώνουν ότι οι άμεσες οικονομικές επιπτώσεις συνολικά στις τράπεζες, ακόμα και στα δυσμενή σενάρια, είναι περιορισμένες και δεν επηρεάζουν ουσιαστικά την αναπτυξιακή δυναμική του κλάδου.

Ωστόσο, αναγνωρίζουν ότι βραχυπρόθεσμα η αναστάτωση που δημιουργεί η απόφαση διαταράσσει το κλίμα αισιοδοξίας κάτι που αποτυπώνεται στο κύμα ερωτήσεων από επενδυτές για την απόφαση του Αρείου Πάγου.

Το ενδιαφέρον των επενδυτών, σημειώνουν τραπεζικά στελέχη, έχει μετατοπιστεί από τους στόχους του 2026, τη στρατηγική της νέας χρονιάς και τα νέα business plan στο τι σημαίνει η απόφαση του Αρείου Πάγου. 

Πώς το ανώτατο δικαστήριο αγνόησε την διεθνή πρακτική, τον κίνδυνο και άλλων αντίστοιχων αποφάσεων για άλλες ευπαθείς ομάδες, γιατί ακόμα δεν έχει δοθεί η απόφαση στη δημοσιότητα για να ξεκαθαρίσει η εικόνα και γενικότερα για την ασφάλεια δικαίου στην Ελλάδα.

Σε ότι αφορά την υποχώρηση των τραπεζικών μετοχών σημειώνουν, ότι η απόφαση του Αρείου Πάγου αποτέλεσε πλήγμα, ωστόσο επισημαίνουν ότι είχαν πραγματοποιήσει μια πολύ έντονη και απότομη άνοδο τον Ιανουάριο και μια διόρθωση των τιμών ήταν αναμενόμενη με την απόφαση για τα δάνεια του νόμου Κατσέλη να δίνει την αφορμή. 

Επιπλέον, σημειώνουν, υπάρχει και αύξηση του γεωπολιτικού ρίσκου λόγω της έντασης στο Ιράν.

Στο πλαίσιο αυτό επισημαίνουν ότι η αισιοδοξία θα επανέλθει καθώς οι προοπτικές του κλάδου παραμένουν ισχυρές κάτι που θα αποτυπωθεί στα business plan για την 3ετία 2026 - 2028 που θα ανακοινωθούν τις επόμενες εβδομάδες.

Οι ακούσιες επιπτώσεις της απόφασης

Σύμφωνα με νομικές πηγές η απόφαση του Αρείου Πάγου για την ευνοϊκή αντιμετώπιση των δανειοληπτών που υπάγονται στον νόμο Κατσέλη στηρίχθηκε στο γεγονός ότι αφορά μια πολύ ειδική κατηγορία δανειοληπτών που βρίσκονται σε δυσχερή οικονομική θέση και στο γεγονός ότι πλέον η κερδοφορία των τραπεζών είναι εξαιρετικά ισχυρή και μπορούν με άνεση να απορροφήσουν την οικονομική επίπτωση. 

Από την άλλη πλευρά υπάρχει μια σειρά σοβαρών ζητημάτων που δεν φαίνεται να απασχόλησαν τους δικαστές. Την ανατροπή ενός κομβικού τραπεζικού κανόνα, που ισχύει σε όλο τον δυτικό κόσμο, ανατροπή που δεν έγινε από κάποιο Πρωτοδικείο αλλά από τον Άρειο Πάγο, το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας.

Όπως σημειώνουν η απόφαση αποτελεί πλήγμα στην ασφάλεια δικαίου καθώς ανατρέπεται ένας βασικός τραπεζικός κανόνας για δάνεια που έχουν χρησιμοποιηθεί στις τιτλοποιήσεις, τιτλοποιήσεις που απολαμβάνουν κρατικής εγγύησης και έχουν αποτελέσει αντικείμενο συναλλαγών. 

Αν οι ανακτήσεις από κόκκινα δάνεια δεν επαρκούν για την αποπληρωμή των senior ομολόγων τότε θα ενεργοποιούνταν οι κρατικές εγγυήσεις και το ανεξόφλητο υπόλοιπο των εγγυήσεων θα βαρύνει το δημόσιο χρέος.

Παράλληλα η απόφαση δημιουργεί δυο ακόμα σημαντικά «αγκάθια». 

Το πρώτο είναι το κατά πόσο η απόφαση θα έχει αναδρομική ισχύ, δηλαδή αν θα ανοίξει τον δρόμο για απαιτήσεις επιστροφής τόκων που έχουν ήδη εισπραχθεί στο πλαίσιο υφιστάμενων ρυθμίσεων, ένα ζήτημα που μέχρι στιγμής δεν έχει αποσαφηνιστεί και θεωρείται κρίσιμο για το ύψος της δυνητικής επιβάρυνσης.

Το δεύτερο, και εξίσου σημαντικό, σχετίζεται με τον κίνδυνο νέου κύματος προσφυγών από οφειλέτες που έχουν ρυθμίσει τις οφειλές τους μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού, με στόχο να διεκδικήσουν την εφαρμογή αντίστοιχου ευνοϊκού τρόπου υπολογισμού των τόκων, δεδομένου ότι και ο εξωδικαστικός συνιστά πτωχευτική διαδικασία.

Επιπλέον διατυπώνονται αιτιάσεις ότι η απόφαση υπέρ των δανειοληπτών αποτελεί πλήγμα στην κουλτούρα πληρωμών, για την αποκατάσταση της οποίας απαιτήθηκε πολύς χρόνος και προσπάθεια.

Προς αυτήν την κατεύθυνση, δεν αποκλείεται να επηρεαστεί η πιστωτική συμπεριφορά των τραπεζών και να γίνουν πιο συντηρητικές κατά τη χορήγηση δανείων και δη στεγαστικών, προκειμένου να αποφύγουν επίφοβα δάνεια.

Για όλα αυτά κρίσιμη είναι η δημοσίευση της απόφασης κάτι που ίσως απαιτήσει αρκετές εβδομάδες. 

Μιλώντας στο ραδιόφωνο της ΕΡΑ πριν λίγες ημέρες, ο διοικητής της ΤτΕ, Γιάννης Στουρνάρας , σημείωσε ότι αναμένει την καθαρογραφή της απόφασης, καθώς «οι λεπτομέρειες παίζουν σημαντικό ρόλο». Τόνισε επίσης: «Θέλω να πιστεύω ότι έχουν ληφθεί όλες οι πρόνοιες για να μη θιγεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα της χώρας».