Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου εισάγει σειρά παρεμβάσεων που αφορούν τις επιστροφές παράτυπων μεταναστών, τη διαδικασία ασύλου, τον έλεγχο στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη συνολική διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα ενσωματώνει το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση της Ε.Ε., το οποίο προβλέπει τη δημιουργία των λεγόμενων «κόμβων επιστροφής» (return hubs), ενός νέου ευρωπαϊκού μηχανισμού για την αντιμετώπιση των δυσκολιών στις επιστροφές απορριφθέντων αιτούντων άσυλο.
Όπως εξηγεί ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, καθώς και οι πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον τομέα των επιστροφών, προβλέπουν τη δυνατότητα δημιουργίας των «return hubs».
Πρόκειται για κέντρα που θα λειτουργούν σε τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε., όπου θα μεταφέρονται πολίτες τρίτων χωρών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα και οι χώρες καταγωγής τους αρνούνται ή καθυστερούν να δεχθούν τον επαναπατρισμό.
Όπως τονίζει ο υπουργός, «τα κέντρα αυτά θα λειτουργούν στο πλαίσιο συμφωνιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτες χώρες και υπό τις εγγυήσεις του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου».
Οι διαπραγματεύσεις με τρίτες χώρες και ο ρόλος της Ελλάδας
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την υλοποίηση του σχεδίου, μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία, αναλαμβάνοντας κοινή δράση για την προώθηση των return hubs.
Όπως αναφέρει ο κ. Πλεύρης, βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη επαφές με τρίτες χώρες, κυρίως στην Αφρική και την Ασία, με στόχο την υπογραφή των πρώτων συμφωνιών εντός του 2026 και την έναρξη λειτουργίας των πρώτων κέντρων από το 2027. Παράλληλα, αποκαλύπτει ότι «η ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται ήδη σε διαπραγματεύσεις με δύο αφρικανικά κράτη».
Κατά την κυβερνητική προσέγγιση, οι κόμβοι επιστροφής έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς οι χώρες που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία αντιμετωπίζουν σημαντικές δευτερογενείς μεταναστευτικές ροές από άτομα που εισήλθαν αρχικά μέσω της ελληνικής επικράτειας.
Ο υπουργός σημειώνει ότι «η δημιουργία ενός αποτελεσματικότερου ευρωπαϊκού μηχανισμού επιστροφών μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς το υφιστάμενο σύστημα και να προσφέρει ένα πρόσθετο καινοτόμο εργαλείο τόσο στην Ελλάδα όσο και στα υπόλοιπα κράτη-μέλη για τη διαχείριση των επιστροφών».
Ενίσχυση των επιστροφών και αυστηρότερο πλαίσιο κράτησης
Στον πυρήνα του νομοσχεδίου βρίσκεται η αυστηροποίηση του πλαισίου που αφορά τις επιστροφές μεταναστών χωρίς δικαίωμα διεθνούς προστασίας ή νόμιμης παραμονής στη χώρα.
Ο Θάνος Πλεύρης επισημαίνει ότι το νέο πλαίσιο «αρχίζει ήδη να παράγει απτά αποτελέσματα». Οι οικειοθελείς επιστροφές μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης αυξήθηκαν κατά 25%, ενώ εκατοντάδες παράνομα διαμένοντες έχουν εκδηλώσει πρόθεση επιστροφής στις χώρες προέλευσής τους.
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης ενίσχυση της διοικητικής κράτησης, ταχύτερη ενεργοποίηση μέτρων απομάκρυνσης και στενότερη συνεργασία με τη Frontex και τα κράτη-μέλη της Ε.Ε.
Οι επιστροφές και η κράτηση αποτελούν, σύμφωνα με το υπουργείο, βασικά εργαλεία για την εφαρμογή μιας πιο αποτελεσματικής μεταναστευτικής πολιτικής, με στόχο την ταχύτερη απομάκρυνση όσων δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην ελληνική επικράτεια.
Ο υπουργός συνδέει τη νέα πολιτική επιστροφών με τη συνολική εικόνα του μεταναστευτικού, τονίζοντας ότι η επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου και η αποτελεσματικότερη διαχείριση των επιστροφών συνέβαλαν στη μείωση των παράνομων ροών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει, οι εκκρεμείς αιτήσεις ασύλου μειώθηκαν από περίπου 142.000 το 2019 σε 28.000, ενώ το ποσοστό αναγνώρισης διεθνούς προστασίας διαμορφώθηκε από 71,5% σε 40,7%.
Κατά την ίδια περίοδο, οι παράνομες αφίξεις μειώθηκαν από 1.215.280 την πενταετία 2015-2019 σε 197.651 από το 2019 έως σήμερα, ενώ το πρώτο πεντάμηνο του 2026 καταγράφεται περαιτέρω μείωση κατά 31% και στο Αιγαίο η μείωση φτάνει το 65%.
Όπως υπογραμμίζει ο υπουργός, «τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν ότι η αποτελεσματική διαχείριση των επιστροφών, η επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου και η προστασία των συνόρων αποτελούν αλληλένδετους πυλώνες μιας συνεκτικής μεταναστευτικής πολιτικής».
Υποχρεωτικό screening στα εξωτερικά σύνορα
Πέραν των επιστροφών, το νομοσχέδιο ενσωματώνει το νέο σύστημα προελέγχου (screening) που προβλέπει το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Το νέο πλαίσιο καθιερώνει υποχρεωτικό έλεγχο όλων των υπηκόων τρίτων χωρών που εισέρχονται παράτυπα στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., πριν θεωρηθεί ότι έχουν εισέλθει κανονικά στην επικράτεια κράτους-μέλους.
Στο στάδιο αυτό θα πραγματοποιείται εξακρίβωση ταυτότητας, λήψη βιομετρικών δεδομένων, έλεγχος ασφαλείας και υγειονομική εξέταση, με διασταύρωση στοιχείων στις ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων.
Κεντρικό ρόλο θα έχει το αναβαθμισμένο σύστημα Eurodac, με διευρυμένες δυνατότητες καταγραφής και παρακολούθησης μετακινήσεων εντός της Ε.Ε.
Ταχύτερες διαδικασίες ασύλου
Ένα ακόμη κεφάλαιο του νομοσχεδίου αφορά την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου μέσω fast-track αξιολόγησης αιτήσεων.
Το νέο πλαίσιο θεσπίζει αυστηρότερα χρονοδιαγράμματα, συνοριακές διαδικασίες ταχείας εξέτασης και ταχύτερη απόρριψη προδήλως αβάσιμων αιτήσεων, ενώ προβλέπει ειδική μεταχείριση για αιτήσεις από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, οι αλλαγές αποσκοπούν στη μείωση των καθυστερήσεων και εκκρεμοτήτων που επί χρόνια χαρακτήριζαν το ευρωπαϊκό και ελληνικό σύστημα ασύλου, διαμορφώνοντας ένα μοντέλο που συνδυάζει τον ταχύτερο έλεγχο αιτημάτων διεθνούς προστασίας με την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των επιστροφών για όσους δεν πληρούν τις προϋποθέσεις παραμονής.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
