Για πολλά χρόνια το τρίγωνο «μεταρρυθμίσεις, φόροι, τράπεζες», αποτέλεσε την πυξίδα της οικονομικής πολιτικής του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, και εργαλείο για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης και την προσέλκυση ξένων επενδυτών στην Ελλάδα.
Όπως περιγράφει στο βιβλίο του, «Η μεγάλη επιστροφή», ο πρώην επικεφαλής του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού, Αλέξης Πατέλης, η μείωση φόρων για την ενδυνάμωση της οικονομικής ανάπτυξης, οι μεταρρυθμίσεις για την αύξηση της παραγωγικότητας και η εξυγίανση των τραπεζών για την απαλλαγή τους από τα κόκκινα δάνεια αποτέλεσαν την βάση της οικονομικής πολιτικής και οδηγό ακόμα και σε περιόδους κρίσεων.
Το οικονομικό τρίγωνο Μητσοτάκη δούλεψε, και δούλεψε πολύ καλά, τα τελευταία χρόνια κάτι που αποτυπώνεται στην ισχυρή οικονομική ανάπτυξη, την ισχυρή αύξηση των επενδύσεων, τη θεαματική αύξηση της απασχόλησης αλλά και την εντυπωσιακή ανάκαμψη της εταιρικής κερδοφορίας.
Η υψηλή εταιρική κερδοφορία, με αυτή των τραπεζών να ξεχωρίζει, είναι έμπρακτο αποτέλεσμα της επιτυχίας της αναπτυξιακής πολιτικής, ωστόσο, τροφοδοτεί κριτική περί υπερκερδών και συζητήσεις περί ανάγκης επιβολής έκτακτων φόρων.
Το ΠΑΣΟΚ μάλιστα την προηγούμενη εβδομάδα κατέθεσε νομοθετική ρύθμιση με την οποία ζητά την επιβολή έκτακτου φόρου στις τράπεζες για τις χρήσεις 2025 και 2026.
Η επιβολή έκτακτων φόρων στις τράπεζες, αλλά και σε άλλες επιχειρήσεις, είναι μια προοπτική που ασκεί ισχυρή έλξη στο πολιτικό προσωπικό μεταξύ αυτών σε πολλούς βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας αλλά και μέλη της κυβέρνησης.
Με λίγα λόγια η επιτυχία της οικονομικής πολιτικής, όπως επιτεύχθηκε μέσω του «τριγώνου Μητσοτάκη», δημιουργεί πειρασμούς στο πολιτικό προσωπικό, για «γκρέμισμα» της μιας πλευράς του τριγώνου με την επιβολή έκτακτων φόρων για την επίτευξη βραχυπρόθεσμων πολιτικών στόχων.
Τράπεζες και οικονομία: γιατί η σταθερότητα δεν είναι δεδομένη
Σε περιόδους οικονομικής ανάκαμψης, είναι εύλογο να στρέφεται η συζήτηση στα κέρδη των τραπεζών και στο κατά πόσο μπορούν να συνεισφέρουν περισσότερα στο όνομα της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, υπάρχει και η οπτική της αγοράς: η ανατροπή των κανόνων, και η ανατροπή ενός πλαισίου που έφερε επενδυτές στη χώρα, εμπεριέχει μεγάλους και μακροπρόθεσμούς κινδύνους.
Επιπλέον η συζήτηση φαίνεται ότι παραβλέπει και μια θεμελιώδης οικονομική πραγματικότητα: ότι τράπεζες και οικονομία είναι απόλυτα συνυφασμένες.
Ισχυρές τράπεζες σημαίνει ισχυρή οικονομία και χωρίς ισχυρή Ελλάδα δεν μπορεί να υπάρξουν ισχυρές τράπεζες. Κάτι που βιώσαμε στην κρίση.
Οι τράπεζες δεν είναι απλές επιχειρήσεις. Αποτελούν το κυκλοφορικό σύστημα της οικονομίας. Κάθε στεγαστικό δάνειο σε ένα νέο ζευγάρι, κάθε χρηματοδότηση κεφαλαίου κίνησης σε μια μικρή επιχείρηση, κάθε μεγάλη επένδυση στον τουρισμό, την ενέργεια ή τις υποδομές- όλα εξαρτώνται από τράπεζες που είναι σταθερές, κερδοφόρες και αξιόπιστες.
Αδύναμες τράπεζες δεν μπορούν να δανείσουν. Και όταν σταματά ο δανεισμός, σταματά και η ανάπτυξη.
Η Ελλάδα το έμαθε αυτό με τον δύσκολο τρόπο. Χρειάστηκε πάνω από μια δεκαετία -με ανακεφαλαιοποιήσεις, αναδιαρθρώσεις και πραγματικές θυσίες των πολιτών- για να ανακτηθεί η ισχύς του τραπεζικού συστήματος.
Η εμπιστοσύνη, όταν χαθεί, χρειάζεται πολύ χρόνο για να αποκατασταθεί.
Γκρεμίζοντας ότι χτίστηκε με κόπο
Και αυτό που χτίστηκε με πολύ κόπο μπορεί να χαθεί μέσα σε μια στιγμή.
Αρκεί να δει κανείς τις πρόσφατες εξελίξεις σε περιοχές του Περσικού Κόλπου, όπου γεωπολιτικά γεγονότα πληττούν την εμπιστοσύνη επενδυτών και εργαζομένων σχεδόν από τη μια στιγμή στην άλλη.
Οι ελληνικές τράπεζες δεν λειτουργούν σε κενό. Εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από επενδυτικά κεφάλαια πολλά από τα οποία προέρχονται από το εξωτερικό. Και αυτά τα κεφάλαια είναι εξαιρετικά κινητικά.
Επενδυτές στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη και αλλού συγκρίνουν τις ελληνικές τράπεζες όχι με το παρελθόν τους, αλλά με τις εναλλακτικές που έχουν σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέραν αυτής.
Ο ανταγωνισμός είναι έντονος. Μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες προσφέρουν συχνά υψηλότερες αποδόσεις, μεγαλύτερη κλίμακα και πιο σταθερό ιστορικό μερισμάτων. Οι ελληνικές τράπεζες, παρά την εντυπωσιακή τους ανάκαμψη, εξακολουθούν να καλύπτουν το χαμένο έδαφος.
Μπορεί σε απόλυτους αριθμούς τα κέρδη τους φτάνουν πλέον δισεκατομμύρια ευρώ ωστόσο οι επενδυτές εστιάζουν στις αποδόσεις ως ποσοστό επί του κεφαλαίου—και στη διατηρησιμότητά τους.
Σε αυτά τα μεγέθη, η πρόοδος είναι σημαντική, αλλά η σύγκλιση με τους ευρωπαϊκούς ομίλους δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Αυτό καθορίζει και τη στάση των επενδυτών.
Το βασικό ερώτημα που απασχολεί τους επενδυτές είναι: η Ελλάδα έχει σημειώσει μεγάλη πρόοδο, αλλά μπορούν οι τράπεζές της να συνεχίσουν να αναπτύσσονται, να διατηρήσουν τις επιδόσεις τους και να καλύψουν τη διαφορά;
Τα κεφάλαια θα κατευθυνθούν εκεί όπου η απάντηση είναι πιο πειστική.
Σε αυτό το πλαίσιο, πολιτικές που ενδέχεται να αποδυναμώσουν την κερδοφορία των τραπεζών -έστω και έμμεσα- αλλά και η αλλαγή κανόνων, κανόνων που αποτέλεσαν πόλο έλξης επενδυτών, πρέπει να εξετάζονται με μεγάλη προσοχή.
Πολύ περισσότερο τι στιγμή που έχουμε δει τις επιπτώσεις σε χώρες όπου έχουν επιβληθεί πρόσθετες επιβαρύνσεις ή έκτακτοι φόροι στον τραπεζικό τομέα.
Τα μέτρα αυτά δεν ενίσχυσαν τα αντίστοιχα τραπεζικά συστήματα ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δημιούργησαν ανησυχίες για την προβλεψιμότητα της πολιτικής και τις αποδόσεις των επενδυτών.
Η μεγάλη πρόκληση για τη χώρα είναι να διατηρήσει το τραπεζικό της σύστημα ως σταθερό, ανταγωνιστικό και ελκυστικό για μακροπρόθεσμα κεφάλαια.
Ο ενάρετος κύκλος
Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα σήμερα επωφελείται σήμερα από έναν ενάρετο κύκλο. Η κερδοφορία των τραπεζών έχει βελτιωθεί πολύ, χάρη στην καλύτερη ποιότητα ενεργητικού, τη συνετή διαχείριση κινδύνων και το ευνοϊκότερο μακροοικονομικό περιβάλλον.
Τα κέρδη αυτά δεν παραμένουν αδρανή. Επανεπενδύονται στην οικονομία μέσω νέων χορηγήσεων - με ρυθμό ταχύτερο από πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτή η επέκταση της πίστης είναι ένας από τους λόγους που η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται ταχύτερα από πολλές άλλες.
Πρόκειται για έναν κύκλο που μόνο αν προστατευθεί θα αποδίδει μακροχρόνια. Κερδοφόρες τράπεζες δημιουργούν κεφάλαιο, το κεφάλαιο στηρίζει τον δανεισμό, ο δανεισμός τροφοδοτεί την ανάπτυξη και η ανάπτυξη ενισχύει εκ νέου τις τράπεζες.
Επιπλέον η προοπτική ισχυρών κερδών αποτέλεσε βασικό παράγοντα για την προσέλκυση επενδυτών στην Ελλάδα και η ανατροπή των δεδομένων μοιραία θα έχει επιπτώσεις.
Η διατάραξη αυτού του μηχανισμού δεν θα επηρέαζε μόνο τις τράπεζες, αλλά το σύνολο της οικονομίας -νοικοκυριά, επιχειρήσεις και επενδύσεις.
Σίγουρα οι τράπεζες μπορούν και πρέπει να κάνουν περισσότερα για την ενίσχυση της κοινωνικής τους παρουσίας και την ενίσχυση του «κοινωνικού μερίσματος».
Ένα παράδειγμα στην κατεύθυνση αυτή είναι η δέσμευση του κλάδου - με ποσό περίπου 400 εκατ. ευρώ- για την κατασκευή και ανακαίνιση σχολείων σε όλη τη χώρα.
Το πρόγραμμα αυτό αναμένεται να οδηγήσει στη δημιουργία δεκάδων νέων σχολικών μονάδων και στην αναβάθμιση άνω των εκατό υφιστάμενων εγκαταστάσεων, βελτιώνοντας τις συνθήκες μάθησης για δεκάδες χιλιάδες μαθητές και ωφελώντας εκατοντάδες χιλιάδες νέους σε βάθος χρόνου.
Ωστόσο το κρίσιμο ερώτημα είναι όχι τόσο πόσο θα μεγιστοποιηθεί για μία ή δυο χρήσεις η συμβολή των τραπεζών αλλά το πώς θα διασφαλιστεί ότι αυτή η συνεισφορά θα είναι βιώσιμη και διαρκής.
Η Ελλάδα έχει διανύσει μεγάλη απόσταση και έχει πληρώσει υψηλό τίμημα για να αντιμετωπίσει την κρίση και την εξάρθρωση του τραπεζικού συστήματος. Απαιτήθηκε πολύς χρόνος, θυσίες και σκληρή προσπάθεια για να επανέλθουμε στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα.
Η πορεία αυτή δεν πρέπει να ανατραπεί και είναι κρίσιμο οι τράπεζες να συνεχίσουν την ανάκαμψή τους, να ανταγωνίζονται αποτελεσματικά για διεθνή κεφάλαια και να ενισχύουν τη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
