Στην Ουκρανία, οι συγγενείς της τη θεωρούν «προδότρια», ενώ στη Ρωσία η ζωή της είναι γεμάτη «μοναξιά». Η Μαρία, μια 48χρονη Ουκρανή που ζει στη Ρωσία περισσότερα από είκοσι χρόνια, περιγράφει τον πόνο της από τη ρωσική εισβολή και το πώς βρέθηκε, όπως λέει, «σε διασταυρούμενα πυρά».
Οι γονείς της, τα μόνα μέλη της οικογένειάς της στην Ουκρανία που εξακολουθούν να επικοινωνούν μαζί της, αποτελούν τη μοναδική της σύνδεση με την πατρίδα. Ο ανιψιός της, που υπηρέτησε στον ουκρανικό στρατό, τραυματίστηκε, ενώ ο γαμπρός της, μαχόμενος στο πλευρό των Ρώσων, σκοτώθηκε.
Η Μαρία είχε εγκατασταθεί στη Ρωσία μετά τις σπουδές της, επισκεπτόμενη συχνά την οικογένειά της στην Ουκρανία. «Η είδηση της έναρξης του πολέμου ήταν ένα σοκ», θυμάται, εξηγώντας ότι από τότε δεν έχει ξαναδεί τα αγαπημένα της πρόσωπα.
Αδυνατεί να φύγει από τη Ρωσία λόγω του ουκρανικού της διαβατηρίου και επιδιώκει να αποκτήσει ρωσική υπηκοότητα ώστε, όπως λέει, να αποκτήσει «νομικό καθεστώς και να μπορεί να μετακινείται». Με προσωρινή άδεια παραμονής, αντιμετωπίζει έναν γραφειοκρατικό φαύλο κύκλο που, σύμφωνα με την ίδια, «την αντιμετωπίζει σαν σκουπίδι».
Ανάμεσα σε δύο πατρίδες
Η Μαρία αναφέρει ότι οι Ουκρανοί που αιτούνται ρωσικής υπηκοότητας περνούν εξαντλητικές ανακρίσεις σχετικά με τις οικογενειακές τους σχέσεις και τις απόψεις τους για τη ρωσική εισβολή. Το Κίεβο κατηγορεί τη Μόσχα ότι εκδίδει ρωσικά διαβατήρια σε Ουκρανούς πολίτες για να αλλοιώσει την ταυτότητά τους.
«Ανησυχώ πολύ για τους γονείς μου. Ο μεγαλύτερος φόβος μου είναι να μην τους ξαναδώ ποτέ», λέει με τρεμάμενη φωνή. Ο φόβος της μεγαλώνει κάθε φορά που ακούει «σειρήνες και εκρήξεις» στις τηλεφωνικές τους συνομιλίες ή όταν οι επικοινωνίες διακόπτονται λόγω αεροπορικών επιδρομών.
Πριν από το 2022, περίπου 900.000 Ουκρανοί ζούσαν στη Ρωσία, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία. Κατά το πρώτο έτος του πολέμου, σχεδόν 8 εκατομμύρια πρόσφυγες εγκατέλειψαν την Ουκρανία για την Ευρώπη, ενώ τουλάχιστον 1,2 εκατομμύρια μετακινήθηκαν προς τη Ρωσία, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR).
Το «μαύρο πρόβατο» της οικογένειας
Η Μαρία έμαθε από τους γονείς της ότι ο ανιψιός της τραυματίστηκε σε επίθεση ρωσικών δυνάμεων, ενώ ο Ρώσος γαμπρός της σκοτώθηκε. «Ήταν πολύ δύσκολο για την κόρη μου, ήταν ο πρώτος της έρωτας. Δυσκολευόμασταν να το πιστέψουμε, επειδή η σορός του δεν μπόρεσε ποτέ να ανακτηθεί», λέει.
Η ίδια αισθάνεται απομονωμένη: «Οι συγγενείς μου στην Ουκρανία δεν ήθελαν πια να ακούν τίποτε άλλο για μένα. Έγινα μαύρο πρόβατο». Όπως εξηγεί, χρειάστηκε τη βοήθεια ψυχολόγου για να αντιμετωπίσει την κατάθλιψη και τον θυμό της. «Δεν φταίω εγώ! Δεν φταίμε σε τίποτα οι Ουκρανοί που ζούμε στη Ρωσία. Υποφέρουμε κι εμείς με κάθε αεροπορική επιδρομή», προσθέτει.
Μοναξιά και επιβίωση
Από το 2022, το πελατολόγιό της, καθώς εργάζεται σε κέντρο αισθητικής, έχει μειωθεί σημαντικά. «Πολλοί από τους πελάτες μου έχουν φύγει στο εξωτερικό», λέει. Άλλοι σταμάτησαν να την επισκέπτονται επειδή είναι Ουκρανή και δεν υποστηρίζει την εισβολή.
Ο κοινωνικός της κύκλος έχει περιοριστεί. «Νιώθω πιο γαλήνια όταν είμαι μόνη. Κανείς να μην με προδίδει, κανείς να μην με καταγγέλνει», σημειώνει. Όταν βρίσκεται ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορετικές απόψεις για τον πόλεμο, «τραγουδάω ουκρανικά τραγούδια μέσα μου. Έτσι αντιμετωπίζω τη μοναξιά μου».
Η Μαρία παραδέχεται ότι δεν γνωρίζει τι θα κάνει στο μέλλον. «Αν έφευγα για την Ευρώπη, δεν θα είχα το καθεστώς του πρόσφυγα ούτε καμία βοήθεια», λέει, υπογραμμίζοντας την επισφαλή οικονομική της κατάσταση. «Θα ήθελα πολύ να τελειώσει ο πόλεμος αύριο. Αλλά αυτό δεν είναι ρεαλιστικό. Κανείς δεν νοιάζεται για τους ανθρώπους που υποφέρουν».