Σε μια νέα φάση «απεξάρτησης» από τις ΗΠΑ μπαίνει η Ευρώπη, στην άμυνα, την τεχνολογία, την ενέργεια και τις πληρωμές. Αφορμή είναι η επιδείνωση του κλίματος στις διατλαντικές σχέσεις και, ειδικά, η κρίση που προκάλεσαν οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, οι οποίες λειτούργησαν ως καμπανάκι για πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Όπως αναφέρει το Politico, το μήνυμα που κερδίζει έδαφος στις Βρυξέλλες είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να «μειώσει τον κίνδυνο» από την υπερ-εξάρτηση, χωρίς να κόψει τους δεσμούς. «De-risking, όχι decoupling», όπως το περιγράφουν αξιωματούχοι.
Η ευρωπαϊκή άμυνα στο επίκεντρο της «απεξάρτησης» από τις ΗΠΑ
Στην καρδιά αυτής της μετατόπισης βρίσκεται η παραδοχή ότι η επιστροφή στην προ-Τραμπ «κανονικότητα» δεν είναι δεδομένη. «Αν θέλουμε να μας παίρνουν ξανά στα σοβαρά, θα πρέπει να μάθουμε τη γλώσσα της ισχύος», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, περιγράφοντας μια Ευρώπη που προετοιμάζεται για σκληρότερη γεωπολιτική πραγματικότητα.
Στο πεδίο της άμυνας, η συζήτηση έχει αλλάξει τόνο. Από τη γενική έκκληση για περισσότερες δαπάνες, σε μια πιο συγκεκριμένη συζήτηση για ευρωπαϊκές δομές και δυνατότητες.
Σε συνάντηση ηγετών στο Ζάγκρεμπ, συντηρητικοί ηγέτες υπογράμμισαν ότι η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ (Άρθρο 42.7) πρέπει να γίνει «πραγματική εγγύηση» και όχι απλή διατύπωση. Διπλωματική πηγή στο Politico μίλησε ανοιχτά για ανάγκη δημιουργίας «στρατιωτικών δομών διοίκησης μέσα στην ΕΕ», κάτι που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν περιττό λόγω ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, ο Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ, Άντριους Κουμπίλιους, έριξε στο τραπέζι μια ιδέα που μέχρι χθες ακουγόταν πολιτικά απαγορευτική: μια μόνιμη ευρωπαϊκή δύναμη 100.000 στρατιωτών.
«Πρέπει να επενδύσουμε έτσι ώστε να μπορούμε να πολεμήσουμε ως Ευρώπη, όχι ως συλλογή 27 “μπονσάι στρατών”», ανέφερε, υιοθετώντας τη φράση του Ζοζέπ Μπορέλ, και ζήτησε επίσης θεσμική αναβάθμιση μέσω ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας», με συμμετοχή και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Η ίδια η ηγεσία του ΝΑΤΟ κρατά πιο σκληρή γραμμή. Ο Μαρκ Ρούτε, μιλώντας σε ευρωβουλευτές, σύμφωνα με τον Guardian, προειδοποίησε ότι όποιος πιστεύει πως η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί, χωρίς τις ΗΠΑ «ονειρεύεται». Η δήλωση προκάλεσε αντιδράσεις, με ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να απαντούν ότι η «ευρωπαϊκή πυλώνα» μέσα στο ΝΑΤΟ πρέπει να γίνει ουσία και όχι σύνθημα.
Από την πλευρά της, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας υιοθέτησε ίσως τη πιο αιχμηρή διατύπωση: «Καμία μεγάλη δύναμη στην ιστορία δεν ανέθεση την ασφάλεια της και την επιβίωσή της σε άλλους και επιβίωσε».
Προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν είναι πια «το βασικό κέντρο βάρους» της Ουάσιγκτον και ζήτησε να γίνει το ΝΑΤΟ «πιο ευρωπαϊκό» για να μείνει ισχυρό.
Ψηφιακή κυριαρχία: Λιγότερη εξάρτηση από αμερικανικές πλατφόρμες
Στην τεχνολογία, η ιδέα της «ψηφιακής κυριαρχίας» περνά από τη θεωρία στην πράξη. Η Γαλλία σχεδιάζει να απαγορεύσει σε δημόσιους λειτουργούς τη χρήση αμερικανικών εργαλείων τηλεδιάσκεψης όπως Google Meet, Zoom και Teams, στρέφοντας τη δημόσια διοίκηση προς ευρωπαϊκή λύση (Visio) που «τρέχει» σε υποδομές γαλλικής εταιρείας (Outscale).
«Είναι ξεκάθαρο ότι η Ευρώπη ζει τη στιγμή της ανεξαρτησίας της», δήλωσε στο Politico, η αρμόδια για θέματα τεχνολογίας στην ΕΕ, Χέννα Βίρκουνεν, τονίζοντας ότι οι κρίσιμες τεχνολογίες δεν πρέπει να εξαρτώνται από «μία χώρα ή μία εταιρεία».
Αντίστοιχα, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπάρχουν πιέσεις προς την πρόεδρο Ρομπέρτα Μέτσολα να μειωθεί η χρήση αμερικανικού λογισμικού/υλικού, ενώ στη Γερμανία εντείνεται η συζήτηση για εναλλακτικές στην Palantir σε ευαίσθητες εφαρμογές. «Τέτοιες εξαρτήσεις σε βασικές τεχνολογίες είναι μεγάλο πρόβλημα», επισήμανε ο βουλευτής του SPD, Σεμπάστιαν Φίντλερ.
Ενέργεια: Ο φόβος μιας νέας εξάρτησης από το αμερικανικό LNG μετά την Ρωσία
Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και στην ενέργεια, όπου η Ευρώπη προσπαθεί να αποφύγει να αντικαταστήσει τη μία εξάρτηση με μια άλλη.
Με φόντο την προγραμματισμένη πλήρη απαγόρευση ρωσικών εισαγωγών φυσικού αερίου από το 2027, οι αμερικανικές προμήθειες LNG ανεβαίνουν απότομα.
Σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg που επικαλείται στοιχεία αγοράς, οι ΗΠΑ καλύπτουν ήδη περίπου το 60% των εισαγωγών LNG της ΕΕ, ενώ υπάρχει εκτίμηση ότι ως το 2030 το ποσοστό θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και το 80%.
Ο Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, τόνισε ότι οι απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία ήταν «ξεκάθαρο ξυπνητήρι» και ότι η Ευρώπη «εντείνει» την προσπάθεια διαφοροποίησης, με συζητήσεις με προμηθευτές όπως ο Καναδάς, το Κατάρ και χώρες της Βόρειας Αφρικής όπως η Αλγερία.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας Φατίχ Μπιρόλ προειδοποίησε να μην μπει η Ευρώπη «σαν όλα τα αυγά στο ίδιο καλάθι».
Πληρωμές: Eυρωπαϊκό σχέδιο για λιγότερη εξάρτηση από αμερικανικά δίκτυα
Στον χρηματοπιστωτικό τομέα, η συζήτηση αφορά την «κυριαρχία» των πληρωμών. Ευρωπαίοι πολιτικοί προειδοποιούν για την εξάρτηση από Visa και Mastercard, ενώ η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προετοιμάζει το ψηφιακό ευρώ με ορίζοντα το 2029, παρουσιάζοντάς το ως εργαλείο για να «μείνουν οι Ευρωπαίοι σε έλεγχο» των επιλογών και του μέλλοντός τους.
«Με το ψηφιακό ευρώ, οι Ευρωπαίοι θα παραμείνουν κυρίαρχοι των χρημάτων τους», είχε δηλώσει η Κριστίν Λαγκάρντ.
Την ίδια ώρα, η συζήτηση για το «πόσο βαθιά» φτάνει η ευρωπαϊκή εξάρτηση από τις ΗΠΑ αγγίζει και συμβολικά θέματα, στη Γερμανία επανέρχεται η κριτική ότι μεγάλο μέρος των αποθεμάτων χρυσού της χώρας με 1.236 τόνους να φυλάσσονται στη Fed της Νέας Υόρκης.
Ντράγκι: Από τη συνομοσπονδία στην ομοσπονδία
Σε πολιτικό επίπεδο, ο Μάριο Ντράγκι, μέσα από παρέμβασή του που παρουσιάστηκε ως προάγγελος μηνύματος προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, περιέγραψε το διακύβευμα ως υπαρξιακό.
Η Ευρώπη κινδυνεύει να γίνει «υποτελής, διαιρεμένη και αποβιομηχανοποιημένη», αν δεν ξεπεράσει το μοντέλο της χαλαρής συνεννόησης και δεν κινηθεί «από συνομοσπονδία προς ομοσπονδία».
«Η ισχύς απαιτεί η Ευρώπη να μεταβεί από συνομοσπονδία σε ομοσπονδία», δήλωσε, μιλώντας ακόμη και για ένα είδος «Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης» ως κατεύθυνση, σύμφωνα με το δημοσίευμα του Eunews.it.
Το κοινό νήμα σε άμυνα, τεχνολογία, ενέργεια και χρήμα είναι η προσπάθεια να χτιστεί «ασφάλεια επιλογών». Όπως το περιγράφουν αναλυτές, η Ευρώπη δεν σχεδιάζει ρήξη με τις ΗΠΑ, αλλά χτίζει εναλλακτικές για να μην μπορεί κανείς να «κλείσει τον διακόπτη» σε κρίσιμες λειτουργίες, από τις τηλεδιασκέψεις του δημοσίου μέχρι τον ενεργειακό εφοδιασμό.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
