Η σύγχρονη τεχνολογία μετασχηματίζει τις δημοκρατικές διαδικασίες στα Βαλκάνια, όπου οι θεσμοί βρίσκονται ακόμη σε φάση εδραίωσης. Ο αντίκτυπος αυτός είναι ιδιαίτερα έντονος, καθώς δημιουργούνται νέες ευκαιρίες για συμμετοχή, αλλά και αυξάνονται οι κίνδυνοι χειραγώγησης της κοινής γνώμης. Όπως τονίστηκε σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με θέμα «Η ιστορική και πολιτισμική εμπειρία των Βαλκανικών χωρών και οι σύγχρονες τεχνολογικές προκλήσεις», που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη, οι χώρες της περιοχής καλούνται να ενισχύσουν τη συνεργασία τους σε τεχνολογικό και υλικό επίπεδο για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων.
Η συζήτηση εντάχθηκε στο Β΄ Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο της Εκκλησίας της Ελλάδας στη Θεσσαλονίκη, με θέμα την επίδραση της Ορθόδοξης θεολογίας στην οντολογία της τεχνολογίας και τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές της συνέπειες. Την εκδήλωση παρακολούθησαν μεταξύ άλλων ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο Πατριάρχης Βουλγαρίας Δανιήλ.
Ο Αριστοτέλης Τύμπας, καθηγητής Ιστορίας της Τεχνολογίας στο ΕΚΠΑ, αναφέρθηκε σε παραδείγματα όπου η τεχνολογική συνεργασία μεταξύ βαλκανικών χωρών αποδείχθηκε σωτήρια. Ειδικότερα, τόνισε τη σημασία της διασύνδεσης κατά το ατύχημα σε πυρηνικό εργοστάσιο στη Ρουμανία το 1996 και τον σεισμό στην Κοζάνη το 1995, όπου η εισαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από γειτονικές χώρες αποσόβησε μεγάλους κινδύνους για τα εθνικά δίκτυα.
Ο κ. Τύμπας υπογράμμισε ότι οι βαλκανικές χώρες πρέπει να αξιοποιήσουν τις παραδόσεις συνεργασίας για να αντιμετωπίσουν συλλογικά προκλήσεις όπως η περιβαλλοντική κρίση και οι κίνδυνοι από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τόνισε πως η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη, καθώς ενέχει "μαύρα κουτιά" με αόρατα και κλειστά μέρη που επηρεάζουν τον σχεδιασμό και τη λειτουργία της.
Σύμφωνα με τον ίδιο, είναι κρίσιμο οι δημοκρατικές κοινωνίες να συμμετέχουν ενεργά στον σχεδιασμό της τεχνολογίας, ώστε να διασφαλιστεί η συμβατότητά της με τη βιωσιμότητα και τις αρχές της δημοκρατίας. Η κατανόηση του αόρατου μέρους της τεχνολογίας αποτελεί προϋπόθεση για τον δημοκρατικό της έλεγχο.
Δημοκρατία, Τεχνητή Νοημοσύνη και ανθρώπινη αξιοπρέπεια
Ο καθηγητής Αλεξάνταρ Σπασένοβσκι από το Πανεπιστήμιο «Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος» στα Σκόπια επισήμανε ότι η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει τη συμμετοχή των πολιτών, αλλά ταυτόχρονα να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στις πολιτικές διαδικασίες, όπου συχνά παρατηρούνται φαινόμενα παραπληροφόρησης και διακρίσεων.
Στην Ορθόδοξη Θεολογία, το ανθρώπινο πρόσωπο παραμένει ιερό, ενώ στη σύγχρονη εποχή το άτομο συχνά αντιμετωπίζεται ως δεδομένο ή αλγοριθμική έξοδος. Ο κ. Σπασένοβσκι υπογράμμισε τη σημασία της διαφύλαξης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ανάγκης η τεχνολογία να υπηρετεί τον άνθρωπο.
Παράλληλα, επεσήμανε ότι η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών θρησκειών και πολιτισμών, όπως αποδεικνύουν διαθρησκευτικά συνέδρια και ακαδημαϊκά δίκτυα. Τόνισε, ωστόσο, ότι η ευθύνη για τη χρήση της τεχνολογίας ανήκει σε όλους, με στόχο να υπηρετεί την ανθρωπότητα.
Ηθική εκπαίδευση στην επιστήμη και την τεχνολογία
Ο Γκέργκι Μούλα, αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Τιράνων, αναφέρθηκε στη μακραίωνη ιστορία των Βαλκανίων και στην πνευματική ανθεκτικότητα που έχει αναπτυχθεί στην περιοχή. Επισήμανε ότι η τεχνολογία αποτελεί δημιούργημα του ανθρώπου, αλλά δεν ισοδυναμεί με τη ζωή και δεν διαθέτει επίγνωση ή ηθική κρίση. Υπογράμμισε την ανάγκη οικοδόμησης πνευματικής υποδομής για την αντιμετώπιση της εξανθρωποποίησης μέσω της τεχνολογίας.
Στο πλαίσιο της συζήτησης παρουσιάστηκε το πρόγραμμα «Innovative Ethics education for major Technological and Scientific Challenges» (ETHICS4CHALLENGES – E4C), το οποίο υλοποιείται με τη συμμετοχή της Ελλάδας και της Τουρκίας και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στόχος του προγράμματος είναι η προώθηση της εκπαίδευσης στην ηθική της επιστήμης και της τεχνολογίας, δίνοντας έμφαση στις ευρωπαϊκές αξίες και στην κριτική σκέψη σχετικά με τις τεχνολογικές εξελίξεις.
Στη συζήτηση συμμετείχαν επίσης διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί, όπως ο Βεσελίν Πέτκοφ και ο Αλεξάνταρ Πέτροβιτς, συμβάλλοντας με τις τοποθετήσεις τους στην ανάδειξη των πολύπλευρων προκλήσεων που φέρνει η τεχνολογική πρόοδος για τις βαλκανικές κοινωνίες.
Ακολουθήστε το Business Daily στο Google news
